Ontwerpend onderzoek naar een klimaatneutrale, circulaire en gezonde toekomst voor het industriecluster in het Noordzeekanaalgebied

De ontwikkeling van het Noorzeekanaalgebied vindt haar oorsprong aan het einde van de negentiende eeuw. De stad Amsterdam nam het initiatief om een directe verbinding naar zee te graven. Het doel was de achtergebleven industrialisatie van Amsterdam een impuls te geven en de stad weer bereikbaar te maken voor de grootste zeeschepen. De ontwikkeling van het staalcluster rondom de Hoogovens, het huidige Tata, in IJmuiden is één van de industriële ontwikkelingen die vervolgens in het gebied zijn geland.

Observatie

Talenten van de plek
De talenten van de plek, de vestigingsvoorwaarden, zijn bepalend geweest voor het succes van het staalcluster: directe aanvoer van kolen en erts over zee, een betrouwbare vaarverbinding naar het industriële achterland in Nederland en Duitsland, hooggelegen in de duinen, zoet water uit het duingebied, hoogwaardige leefomgeving voor de werknemers. Maar de talenten staan onder druk, deels door toedoen van de staalcluster zelf. De toekomst van het staalcluster is daardoor hoogst onzeker.

Nu, straks en later
De vraag die onder deze ontwerpverkenning ligt is: wat is een mogelijk toekomst voor het staalcluster in het Noordzeekanaalgebied? Om dit vraag te beantwoorden is gekeken naar de trends en ontwikkelingen vanuit nu richting 2100. Tot 2050 zijn de plannen en ambities helder, na 2050 zijn het de bandbreedtes van mogelijke effecten van klimaatverandering, bevolkingsgroei, etc. die nog enige houvast bieden. Zeespiegelstijging, een toename van fluctuatie in het waterpeil van de rivieren en verzilting van het gebied zijn de maatgevende condities voor het gebied.

Observatie

Inzichten uit de verschillende scenario’s
Om mogelijke toekomsten voor de industrie in het hele Noordzeekanaalgebied inzichtelijk te maken zijn vier scenario’s ontwikkeld en verbeeld. De scenario’s zijn gebaseerd op enerzijds huidige trends en ontwikkelingen, anderzijds op toekomstige onzekerheden. Het onderliggende assenkruis neemt het watersysteem (verziltende zeeverbinding of zoet binnenwater) en het behoud of juist vernieuwing van de industrie als uitgangspunt. In ieder van de vier scenario’s wordt gestuurd op een andere zekerheid: staal, energie, haven en (zoet)water. Ieder scenario is opgebouwd aan de hand van een tijdlijn. En per scenario worden de belangrijkste uitgangspunten en te maken keuzes benoemd.

De vier scenario’s laten zien welke talenten van de plek in de toekomst gekoesterd, gecultiveerd of gevonden moeten worden en ook welke talenten wellicht obsoleet zijn geworden.

1. De zoetwaterbeschikbaarheid en de strategische ligging aan zee blijven van groot belang en moeten worden bewaakt (door het tegengaan van verzilting).

2. De aanlanding van wind op zee biedt, ook in de toekomst, de zekerheid van energievoorziening. Wel zal het Noordzeekanaalgebied minder afhankelijk moeten worden van de vaarverbindingen naar zee (voor het Westelijk Havengebied) en het industriële achterland.

3. De aansluiting op alternatieve multimodale- of multicommodity netwerken biedt toekomstige flexibiliteit.

4. De erfpachtconstructie van het Westelijk Havengebied is een talent dat ingezet kan worden om stapsgewijs ruimte te bieden aan een nieuwe industriële economie in het gebied. Aanvullende ruimte voor transformatie kan wellicht buitendijks gevonden worden met de ontwikkeling van eeen IJvlakte.

scenario: Staalzekerheid

Uitgangspunten
Sturen op strategische autonomie van de staalindustrie
Verbinding met Noordwest-Europese industrie
Transformatie van hoogovens naar productie circulair staal
Gebruik maken van (wind)energie van zee en groene waterstof

Keuzes
Sturen op strategische autonomie van de staalindustrie
Verbinding met Noordwest-Europese industrie
Transformatie van hoogovens naar productie circulair staal
Gebruik maken van (wind)energie van zee en groene waterstof

scenario: Energiezekerheid

Uitgangspunten:
Sturen op doorontwikkeling van een energiecluster
Verbinding met internationale én regionale energienetwerken (bijvoorbeeld Schiphol)
 
Keuzes:
Industriële ruimte buiten de sluizen gebruiken voor productie van groene waterstof én synthetische brandstoffen.
Zeelsluis zo lang mogelijk openhouden voor scheepvaart, later overslag van brandstof buiten de sluis
Verbindingen (kabels en buizen) met andere industrieclusters voor transport van energie
Verbinding met Schiphol voor transport Sustainable Aviation Fuel (SAF)
Westelijk Havengebied biedt ruimte voor opslag van synthetische brandstoffen en waterstof

scenario: Havenzekerheid

Uitgangspunten
Sturen op het behouden van een zeehaven voor de Metropoolregio Amsterdam
Onderdeel van een internationaal netwerk van zeehavens
Alle bestaande industrie (dus ook staalcluster) kan behouden blijven
 
Keuzes
Strategische uitbreiding van de haven voor de sluis in samenhang met kustverdediging: IJvlakte
Verplaatsing industrie in het Noordzeekanaalgebied naar IJvlakte
Op termijn sluiting Zeelsluis IJmuiden voor vaarverkeer
Multimodaal overslagpunt ontwikkelen in IJmuiden
Westelijk Havengebied biedt ruimte aan stedelijke circulaire economie

scenario: Waterzekerheid

Uitgangspunten
Sturen op blijvende zoetwaterbeschikbaarheid en tegengaan verzilting
Voorbereiden op toenemende onbetrouwbaarheid bevaarbaarheid rivieren
 
Keuzes
Investeren in maatregelen tegen verzilting
Productie van biobased materialen in Noordzeekanaalgebied en op de Noordzee
Zo snel mogelijk sluiten van de Zeesluis IJmuiden
Installatie voor bioraffinage op de plek van de hoogovens
Westelijk Havengebied biedt ruimte aan biobased bedrijven

Nu, straks en later, padafhankelijkheden in de tijd
De lange termijn toekomst van het industriecluster in het Noordzeekanaalgebied is afhankelijk van (onderling afhankelijke) keuzes die op verschillende momenten in de tijd om strategische ingrepen vragen: 

1. Zekerheden voor later benoemen
De grootste zekerheid richting de toekomst is de klimaatverandering. Verzilting van water en bodem waardoor de zoetwaterbeschikbaarheid onder druk komt te staan. Dit heeft vooral gevolgen voor de agrarische productie. De afnemende bevaarbaarheid van de rivieren door verdwijnen smeltwater van gletsjers en grilligere neerslagpatronen is een groot probleem voor het transport van staal(producten) over water. Daarnaast is er een toenemend overstromingsrisico door zeespiegelstijging.

2. Nu flexibiliteit inbouwen
Voorsorteren op afnemende bevaarbaarheid door bedrijven met afhankelijkheid van zeeverbinding te gaan uitfaseren in het Noordzeekanaalgebied. Tegelijk moet na al de frequentie van openen Zeesluis zo veel mogelijk verlaagd worden. Het ontwikkelen van nieuwe of verzwaren van bestaande achterlandverbindingen, inclusief multimodaal overslagpunt maakt het NZKG minder afhankelijk van transport over water.

3. Straks ruimte strategisch benutten
De schaarse ruimte voor de sluis alleen benutten voor programma dat een directe zeeverbinding nodig heeft.Verduurzaming van de hoogovens gebruiken om ruimte vrij te spelen voor de sluis.

The post Ritmes en bandbreedtes appeared first on Bright.

Hoe benaderen we de gemeenschappelijke ruimte in de stedelijke ontwikkeling van vandaag? Welke soorten innovatie vinden er plaats in de gemeenschappelijke ruimte en is deze innovatie werkelijk innovatie voor iedereen?

Het Nederlandse paviljoen ‘For All, By All’ op het EDIT Festival Toronto 2017 onderzocht deze vragen. Het tentoonstellingspaviljoen is opgezet als een forum en stelt de vraag: Gezien het belang van publieke goederen, hoe beheren, creëren, onderhouden, beschermen en verbeteren we deze? op basis van door negen projecten te presenteren als mogelijke bijdragen aan de discussie. Als input voor de gesprekken die in het paviljoen werden georganiseerd werden negen innovatieve project over de openbare ruimte getoond.

Observatie

Van een crowdfundingproject voor het schoonmaken van de oceaan tot sfeerverhogende straatverlichting, de gepresenteerde projecten tonen concurrerende strategieën: door keuze, door inspraak of door dwang. Hoe kunnen individuele keuzes worden ingezet ten behoeve van het publiek? Hoe kunnen we de ideeën en het momentum van de massa benutten? Kunnen we vertrouwen op de voortdurende zelforganisatie van een gemeenschap? In hoeverre moet het beheer van de wereldwijde hulpbronnen gebaseerd zijn op economische haalbaarheid? Hebben we sterkere economische prikkels, meer toezicht of strengere straffen nodig?

Het ontwerp van het paviljoen was gericht op het bespreken van innovaties voor veerkrachtige en duurzame leefomgevingen. Daarom creëerden we een arena die kon functioneren als een podium voor zowel grote als kleine debatten. Met de negen verplaatsbare podia om de verschillende projecten te presenteren, was het mogelijk om zowel intieme als openbare debatten te voeren.

Het paviljoen bood plaats aan ongeveer zestig zittende bezoekers. Daarnaast konden er nog meer mensen buiten het paviljoen staan ​​en toch een goed zicht hebben op de presentaties.

Ter ondersteuning van de tentoonstelling en de debatten werd een jumbotron in het midden van de arena geplaatst, zodat de gepresenteerde inhoud vanuit alle hoeken te bekijken was. De jumbotron verwijst ook naar de sportarena, een heterotopische plek waar iedereen gelijk is in het aanmoedigen van zijn of haar team. De verhoogde tribunes van de arena waren voorzien van grafisch behang. Buiten de debatten diende het paviljoen ook als een comfortabele plek om even te ontspannen en de drukte van het innovatie-geweld van andere paviljoens op EDIT te ontvluchten.

The post For all, By all appeared first on Bright.

Ontwerpend Onderzoek naar de Ruimtelijke Inpassing van Grootschalige Batterijsystemen (BESS)

Probleemstelling

Dit rapport onderzoekt de ruimtelijke kwaliteit van Battery Energy Storage Systems (BESS) door de ‘eigenheid’ van de verschillende typen.

Ons landschap fungeert als een levend document waarin de geschiedenis, cultuur en technologie van een regio samenkomen. De fysieke structuren en interacties vertellen zichtbare verhalen over hoe mensen door de tijd heen hebben samengewerkt met en ingegrepen in de natuurlijke omgeving. Hiermee ontstaat er een landschap rijk aan betekenis.

Hoe we nu BESS vormgeven straalt op geen enkele manier de eigenheid van de technologie uit. Dit komt voort uit het denken over de energietransitie vanuit technologische nut en duurzame noodzaak8. De technologie wordt verstopt achter twee schillen: begrenzing en (zee) container. Daarbij komt kijken dat ook andere technologieën – zoals de SMR en elektrolyser – een beroep doen op de (zee)container. De grootschalige toepassing van BESS in (zee)containers resulteert daarmee in een uniforme technologisch uitstraling, waarbij de specifieke kenmerken van de verschillende typen BESS en energietechnologieën in het algemeen vervagen.

Observatie

De eigenheid van energietechnologieën

We introduceren het begrip ‘eigenheid’ als een manier om deze verscheidenheid te behouden. De eigenheid van een energietechnologie verwijst naar de unieke eigenschappen die het karakter vormen van de technologie en haar herkenbaar maken in het landschap. De drie componenten van eigenheid – interne logica, representatie en communicatie met de omgeving – dienen als basis voor het ontwerpend onderzoek.

INTERNE LOGICA
De interne logica kan worden beschreven als de innerlijke werking van de technologie, onafhankelijk van culturele en plaatsgebonden invloeden van buitenaf.

Als voorbeeld kijken we naar de windturbine, waarin de eigenheid van de technologie sterk wordt bepaald door de interne logica van de roterende wieken en het mechanisme van energieomzetting. De duidelijke afleesbaarheid – we herkennen een windturbine gelijk in het landschap – is dus grotendeels te danken aan de interne logica.

REPRESENTATIE
Representatie kan worden gedefinieerd als de manier waarop een object een bepaalde reeks ideeën, waarden en betekenissen belichaamt en communiceert.

Het stoomhuis van Rudolf Steiner in Dornach, Zwitserland, is misschien wel het duidelijkste voorbeeld van representatie. De interne logica van het stoomhuis is uitgedrukt in de vormgeving van de betonnen schoorsteen. De dynamiek van energie komt terug in het ontwerp. Het vloeiende beton, dat de kolkende wolken van stoom nabootst, suggereert beweging en kracht, waardoor de toeschouwer de energie die door het stoomhuis wordt gegenereerd, intuïtief kan waarnemen.

COMMUNICATIE MET DE OMGEVING
Een object kan ook een communicatie aangaan met zijn omgeving. Hier ontstaat een samenspel of wisselwerking tussen de eigenheid van een energietechnologie en de identiteit van zijn omgeving. De technologie kan zijn verschijningsvorm volledig aanpassen aan zijn omgeving, of een eigen rol of karakter vinden binnen de lokale vormentaal.

De Heuveloord watertoren in Utrecht is een voorbeeld van hoe een technologie communiceert met zijn omgeving. Daarnaast is de vormgeving bepaald door de toenmalige neo-Hollandse renaissancestijl van bouwen. De eigenheid van deze lokale bouwstijl manifesteert zich in het gevelaanzicht van de watertoren waardoor deze een rol inneemt in de ruimtelijke taal van de stad. De vormgeving symboliseert daarmee de luxe van openbare drinkwatervoorziening van de stad Utrecht.

Ontwerpvoorstellen

In dit onderzoek hebben we vijf typen BESS gecategoriseerd, gebaseerd op locatie, vermogen, aansluiting en functie in het energiesysteem: 1. Co-locatie wind, 2. Co-locatie zon, 3. Systeembatterij, 4. Regionale netbatterij, en 5. Buurtbatterij.

We benaderen de batterij nu als iets wat we kunnen verstoppen, iets wat zo goedkoop en standaard mogelijk moet en als iets tijdelijks. Door ontwerprichtingen te formuleren openen we mogelijkheden voor het denken in wenselijkheid. Hoe kan een BESS bijdragen aan ruimtelijke kwaliteit? Hoe zouden we een BESS in het landschap willen? Aan welke functies kan een BESS worden gekoppeld?

Conclusies

De grootschalige implementatie van BESS wordt momenteel vooral beschouwd als technologisch vraagstuk: hoe krijgen we voldoende batterijcapaciteit – snel en goedkoop – op de juiste plek in het energiesysteem? Maar de implementatie brengt ook complexe vraagstukken met zich mee op het gebied van ruimtelijke indeling; BESS kan een grote impact hebben op zijn omgeving, en de vormgeving en verbinding met de omgeving kunnen een groot effect hebben op de leefomgevingskwaliteit.

In de huidige batterijopslagsystemen (BESS) speelt de (zee)container een bepalende rol als ontwerpelement. Vrijwel alle batterijen worden geleverd in één of meerdere container(s). Deze zijn zeer beperkend in de ontwerpmogelijkheden. Containeroplossingen zijn echter (technisch gezien) niet de enige mogelijkheid voor de inpassing van batterijopslag. Door alternatieven voor containers te gebruiken wordt meer ruimtelijke kwaliteit mogelijk.

Niet alle batterijsystemen zijn hetzelfde: een grootschalige systeembatterij biedt andere ruimtelijke mogelijkheden dan een buurtbatterij. Momenteel worden batterijen vaak uniform ontworpen (in een container), functioneel geschikt (rijen containers met enkele meters afstand ertussen) en vervolgens verstopt (bijvoorbeeld achter hekken of heggen). Om batterijen meer recht te laten doen aan hun specifieke context, kan er gewerkt worden met drie belangrijke componenten van de eigenheid van BESS: de interne logica, de representatie en de communicatie met de omgeving. De eigenheid van BESS kan daarbij op twee manieren worden bepaald: vanuit de technologie naar buiten of vanuit de context naar binnen. Deze benaderingen bieden verschillende perspectieven op hoe batterijopslagsystemen kunnen worden geïntegreerd in de bredere ruimtelijke context.

Klik hier om het rapport te downloaden.

The post De Eigenheid van Elektriciteit appeared first on Bright.

Observatie

Kritieke grondstoffen

Waar komen kritieke grondstoffen vandaan?

Een Grondstof-Gestuurde Leefomgeving

Op elke schaal heeft een grondstof-gestuurde leefomgeving invloed. Op planologisch gebied moet er gekeken worden naar de ruimtelijke consequenties van een Europese grondstoffenindustrie. Zowel logistieke materialenstromen als nieuwe fabrieken voor het scheiden van kritieke grondstoffen zullen ruimtelijk plaatsvinden. Regionale strategieën moeten rekening houden met geopolitieke scenario’s die de toevoerketens van kritieke grondstoffen kunnen verstoren. Binnen stedebouw wordt de beschikbaarheid van kritieke grondstoffen bepalend in mobiliteit, Smart City concepten en energie-infrastructuur. En binnen productontwerp zijn alternatieven nodig voor cruciale technologieën die het gebruik van kritieke grondstoffen minimaliseren en recycling stimuleren.

Observatie

The post Kritieke Ruimte appeared first on Bright.

Op zoek naar buurtcapaciteit

De energiecrisis toont dat de beschikbaarheid en betaalbaarheid van energie het fundament is onder onze manier van leven en economie. Het eigenaarschap over dat fundament zal weer teruggewonnen moeten worden. Deze beweging is ook nodig om de transitie naar een duurzame samenleving te versnellen.

Observatie

Het driepartijenspeelveld en het Wijkbedrijf

De energiehuishouding is in de samenleving nu georganiseerd als een tweepartijenspeelveld. Het veld wordt beheerst door markt en overheid, terwijl de bewoner of burger ter zijde staat en als consument slechts beperkte invloed heeft.

We moeten naar een driepartijenspeelveld waar de burgerij zelf aan het spel meedoet. De burger, bewoner of buurtgemeenschap wordt een actieve speler, die niet louter consumeert maar ook produceert. Burgers bundelen op gelijkwaardige basis hun capaciteit en investeringsvermogen met de markt en de overheid om zo de energietransitie te versnellen.

Wij stellen voor de buurtcapaciteit te benutten door het oprichten van een coöperatief wijkbedrijf. Dat voert maatregelen uit die bijdragen aan verduurzaming en energietransitie, onafhankelijk van eigenaarschap, met en voor de buurt. De transitie wordt versneld, de gemeenschap versterkt.

Case studies

We illustrate the operation of the neighbourhood company using three Amsterdam neighbourhoods where gas consumption is high, energy labels are low, the share of rental properties (and therefore the share of single glazing) is high, and many residents are extra vulnerable to the consequences of rising energy prices given their average income level.

Case study IJsselbuurt

De IJsselbuurt, een monumentale wijk van ongeveer honderd jaar oud, heeft veel woningen met een slechte energetische staat. Veel huizen hebben een laag energielabel, wat verduurzaming bemoeilijkt vanwege de monumentale status van de gebouwen. Isolatie en duurzame maatregelen zoals zonnepanelen zijn vaak niet mogelijk zonder de esthetische waarde van de buurt te schaden. Het versnipperde eigendom en beperkte middelen van de bewoners maken verduurzaming extra lastig. Daarom wil het wijkbedrijf de woningen blok voor blok isoleren, waarbij alle bewoners financieel bijdragen via een buurtfonds. Dit fonds wordt gebruikt voor de aanschaf van materialen en het betalen van arbeidskosten. Het wijkbedrijf biedt ook opleidingen en gereedschap aan. De verduurzaming wordt gefinancierd door energiebesparingen, zonder dat huiseigenaren vooraf hoeven te investeren. Bewoners kunnen ook helpen door eenmalig werkuren in te zetten, met begeleiding en training om het proces te ondersteunen.

Een revolverend fonds wordt gevuld met de energiebesparingen van de bewoners en kan worden gebruikt om het gebouw duurzamer te maken.

Spatial context

Case study Slotervaard Noord

In de transitievisie warmte wordt uitgegaan van verschillende systemen, afhankelijk van gebouwtype, isolatiegraad, dichtheid en ruimte in de ondergrond. Voor een groot deel van Amsterdam, zoals Slotervaart-Noord wordt een aansluiting op een warmtenet gevoed door restwarmte uit de industrie voorzien. Zonder te hoeven wachten op de planning van de aanleg van het warmtenet kan er ook al gebruik worden gemaakt van andere, laagwaardige, bronnen in de directe omgeving. Zeker als de woningen voldoende geïsoleerd zijn bieden deze omgevingsbronnen warmte voor een groot aantal huishoudens.

Het wijkbedrijf borduurt in Slotervaart-Noord verder op de gedachte van de lokale energie-coöperatie. In dit geval gaat de Wijkbedrijf zich toeleggen op het ontwikkelen van een decentraal warmtenet in eigen beheer. Er wordt gestart met het verbinden van bron en behoefte die dicht bij elkaar liggen. Stap voor stap groeit dit decentrale warmtenet uit tot een buurtdekkende infrastructuur die uiteindelijk ook gekoppeld kan worden aan het centrale warmtenet.

Mede door de aanwezigheid van de Sloterplas, aangevuld door een divers aanbod van kleinere bronnen is genoeg omgevingswarmte beschikbaar. Door een open lagetemperatuurnet  net te creëren kunnen al deze  warmteaanbieders ook op het warmtenet. Zo ontstaat er een flexibel netwerk dat deze buurt van duurzame warmte kan voorzien.

Verschillende warmtebronnen kunnen worden aangesloten op het open lagetemperatuurnet. In Amsterdam Nieuw-West bestaan deze bronnen vooral uit oppervlaktewater, datacenters en slachthuizen.

Case Study Volewijck

De opgave in de Van der Pek buurt in Noord is anders. Hier is op korte termijn al een plan voor de uitrol van het warmtenet. Door jarenlang gebrek aan aandacht vanuit de centrale stad voor de gemeenschappen van Noord, het achterstallige onderhoud en de verdrukking van bestaande bewoners door de snel stijgende woningprijzen is het vertrouwen van bewoners in gemeente, energiebedrijf, woningcorporatie en ander institutionele partijen bijzonder laag.

Om tot een transitie te komen zal dit vertrouwen dus eerst hersteld moeten worden.

Om met al deze beschikbare capaciteiten aan de slag te gaan is organisatie van de wijk noodzakelijk. De oprichting van een wijkbedrijf is een eerste stap. Zowel de gemeenschap als de meer institutionele partijen leveren capaciteit in tijd, geld, ruimte of kennis aan het wijkbedrijf. Het wijkbedrijf werkt vervolgens aan de isolatie van de woningen, onafhankelijk van eigenaarschap, én het benutten van lokale bronnen voor duurzame warmte. De sociale infrastructuur van de wijk biedt de neutrale ruimte voor gemeenschap, instituten en markt om samen vorm te geven aan het wijkbedrijf.

De sociale infrastructuur biedt ruimte als zogeheten ‘third space’ voor een gelijkwaardig gesprek tussen institutionele partijen en de gemeenschap

Dit ontwerpend onderzoek was onderdeel van een grotere verkenning en publicatie van Stad-Forum. Stad-Forum is een onafhankelijke denktank die het gemeentebestuur van Amsterdam het afgelopen decennium heeft geadviseerd over stedelijke ontwikkeling. Stad-Forum deed dit op eigen initiatief dan wel op verzoek van het college van burgemeester en wethouders. Het hield Amsterdam een spiegel voor, bood bewoners en deskundigen een platform en verbond hen met ambtenaren en politici.

De volledige publicatie ‘Nu aan de Buurt’ kan hier worden gedownload

The post Power to the People appeared first on Bright.

In 2050 is onze economie volledig circulair. Dat is nodig ook. De huidige extractieve economie put onze aarde uit, vervuilt onze atmosfeer en biedt voor steeds minder mensen welvaart. De noodzaak voor een circulaire economie wordt steeds meer gevoeld. Maar hoe ziet een circulaire economie in 2050 er uit? Welke activiteiten vinden er plaats in een circulaire economie? En wat voor werklandschappen hebben we nodig om een circulaire economie te faciliteren? De toekomst is vol onzekerheid. Door gebruik te maken van scenario’s kunnen we toch richting geven aan het zoeken naar antwoorden. Voor de Challenge Circulaire Werklandschappen 2050 ontwikkelden we een viertal  complementaire scenario’s. Op basis van de vier scenario’s hebben we een schets gemaakt van de circulaire werklocatie in 2050 voor een concrete plek bij Hoofddorp. Geen van deze scenario’s biedt het ultieme masterplan voor deze plek. Wel bieden ze nieuwe inzichten en een handelingsperspectief om te komen tot een circulair werklandschap.   

Locatie Hoofddorp

De locatie die als uitgangspunt diende is het gebied tussen het spoor en de A4 ten zuidoosten van Hoofddorp. Schiphol is met de trein slechts een paar minuten weg. Door het gebied lopen ook de regionale verbindingen tussen de A4 en de kernen van Aalsmeer en Hoofddorp. Recreatieve fietsroutes, onder ander over de Amsterdamse Waterlinie, verbinden het gebied met de metropolitane landschappen van de MRA.

Wenkende perspectieven

De circulaire economie biedt verschillende wenkende perspectieven. Grondstoffen, materialen en producten behouden oneindig waarde. We beschouwen namelijk nooit meer iets als afval. Ook zullen in een circulaire economie in plaats van enkelvoudige business-modellen meervoudige waarde-modellen gemeengoed zijn waarin de waarde van gemeenschap en het gebied veel meer centraal komen te staan.

Een circulaire economie zal veel minder gebaseerd zijn op fossiele grond- en brandstoffen. In plaats daarvoor zullen de materialen en grondstoffen bio-based zijn. De biobased industrie vraagt nog veel innovatie in het (her)gebruik van natuurlijke grondstoffen en materialen. Ook de grote internationaal opererende bedrijven lijken hun bedrijfsprocessen steeds meer circulair in te richten. Als de grote bedrijven hun kringlopen weten te sluiten is er ook voor hen plaats in de circulaire economie van 2050.  Deze  perspectieven kunnen allen onderdeel zijn van een circulaire economie. Ze geven echter allen een andere kijk op de rol van werk in de toekomst. Ze stellen dus ook allemaal andere voorwaarden aan werklocaties. Denk aan de schaal van bedrijven, de infrastructuur en het type activiteiten dat er plaats kan vinden.

Elementen van een circulaire economie

Een circulaire economie bestaat uit een aantal basiselementen. Deze elementen zullen we moeten ontwikkelen om te kunnen komen tot een circulaire economie in 2050. Deze elementen zijn: business modellen die meervoudig, inclusief en circulair zijn; de kennis van materialen, processen en technieken voor een circulaire en biobased industrie; een gedragsverandering voor onze dagelijkse omgang met spullen en materialen; een economisch model dat de gemeenschap dient.

Meervoudig toekomstgebruik

Om de samenhang tussen de verschillende wenkende perspectieven en elementen van een circulaire economie hebben een viertal scenario’s geschetst. In deze scenario’s zijn steeds alle vier de elementen aanwezig maar hebben altijd één van de elementen als zwaartepunt.

Om de scenario’s ook in onderlinge samenhang te tonen hebben we een assenkruis benoemd. Op de assen tonen we de onzekerheden. In dit geval staat op de verticale as de schaal waarop de circulaire activiteiten spelen: internationaal of regionaal. Dit kan bijvoorbeeld ingegeven worden door het belang van nabijheid.  de prijs van brandstof in 2050. Als brandstof schaarser wordt nabijheid een belangrijker aspect en zal de rol van Schiphol afnemen. Op de horizontale as de nadruk op het maken, de techniek en de industrie versus de nadruk op het delen van kennis, diensten en ruimte.

Bouwstenen

Om de vier scenario’s voorstelbaar, intern consistent en te laten leiden tot nieuwe inzichten hebben we in elk scenario uitspraken gedaan over verschillende bouwstenen: energie, grondstoffen, klimaatadaptatie, economie, infrastructuur, mobiliteit, mensen en wonen.

Hybride eindbeeld

Alle vier scenario’s leiden tot een waardevol, hoogwaardig en circulair werklandschap dat publiekelijk toegankelijk is. Altijd gaan de vier elementen (geld, mensen, spullen en kennis) een betekenisvolle verbinding met elkaar aan. De verhouding waarin de elementen een relatie tot elkaar aangaan is echter lastig te voorspellen.

De locatie vertelt ons gelukkig wel wat strategisch slim is. Schaal, infrastructuur, landschap en al aanwezige activiteiten bieden aanknopingspunten voor welke eerste stappen slim zijn en welke weinig beperkingen opleggen aan toekomstige ontwikkelingen. Het samengestelde profiel hierboven toont een eerste hybride circulair werklandschap in 2050.

Corporate Landscape

De multimodale bereikbaarheid maakt dit een perfecte locatie voor internationale productie en logistiek. Schiphol ligt om de hoek, er is een directe oprit naar de A4 en de nabijgelegen OCAP leiding zorgt voor een continue aanvoer van CO2. De CO2 dient als circulaire grondstof (CCU) voor grootschalige circulaire productie. De productie en logistiek wordt ondergebracht in grote dozen die flexibel zijn in te richten. De dozen vormen samen een robuust en productief landschap.

Image: Bright x Midjourney

reXgional hub

Het gebied herbergt alle stappen in de technische kringloop van materialen en producten: van reparatie tot herdistributie. Bezoekers komen spullen brengen maar ook ‘nieuwe’ spullen kopen. Deze economische activiteiten vragen om nabijheid van andere bedrijven in de keten en nabijheid van de regio als servicegebied. De ondernemingen zijn vooral MKB-ers en familiebedrijven. Hoogwaardige linten zorgen voor een goede ontsluiting van het gebied voor wegverkeer en fietsers. De linten vormen ook de groen-blauwe structuur. Ondernemers wonen bij of op hun bedrijfsgebouw.

Image: Bright x Midjourney

Oosterwold on steroids

De Haarlemmermeer is een gebied voor pioniers. Rondom hoogwaardige en kapitaalintensieve resources zoals robotarmen vormen zich intentional communities. Er ontstaan nieuwe gildes van supergespecialiseerde vakmensen. De mensen wonen en werken in veelal zelfvoorzienende maar hoge dichtheid gemeenschapsgebouwen in een vernatte Haarlemmermeer.

Image: Bright x Midjourney

Progress polder

Voor een verduurzaming van zeven miljoen gebouwen alleen al in Nederland worden vooral biobased materialen gebruikt. De massale vraag naar nieuwe toepassing heeft geleid tot een biobased kennislandschap, direct verbonden met de wereld door Schiphol. In het parkachtige landschap bevinden zicht R&Do faciliteiten, laboratoria. Bij het station ligt de eerste biobased university van Europa. Hoogwaardige architectuur en voorzieningen moeten de kenniswerkers aantrekken.

Image: Bright x Midjourney

Benieuwd naar het hele onderzoek? Download hieronder de rapportage:

The post Circulare werklandschapen van de toekomst appeared first on Bright.

Ontwerpend onderzoek voor een Masterplan voor boven- én ondergerond

Almere staat aan de vooravond van de ontwikkeling van het laatste grote stadsdeel uit het Structuurplan IJsselmeerpolders uit 1961: Pampus. Met de ontwikkeling van Almere Pampus krijgt de stad een langverwacht gezicht op een kaap aan het IJmeer. Met ruimte voor vijfentwintig- tot vijfendertigduizend woningen, minimaal zestienduizend arbeidsplaatsen en alle bijbehorende publieke en commerciële voorzieningen voor zorg, onderwijs, recreatie en de dagelijkse boodschappen. Daarmee beantwoordt Almere Pampus de vraag naar woningen, werkruimte en voorzieningen voor de groeiende bevolking van Almere en daarbuiten.

Observatie

Almere heeft een traditie van pionieren in de polder. De afgelopen decennia is Almere wijk voor wijk gegroeid waarbij steeds nieuwe ideeën en idealen in de praktijk zijn gebracht. Ideeën en idealen die hun oorsprong hadden in de twintigste eeuw. Met de ontwikkeling van Almere Pampus moet de traditie van pionieren verbonden worden aan de inzichten over de wijk van de eenentwintigste eeuw en verder. Daarbij is het aanpakken van opgaven zoals bodemdaling, waterveiligheid, netcongestie en mobiliteit randvoorwaardelijk voor de duurzame ontwikkeling van Pampus.

In het Masterplan worden de contouren van het nieuwe stadsdeel geschetst. Dit is ontwikkeld op basis van een zestal kernwaarden:

Water en Bodem Sturend
Groenblauwe Dooradering
Pampus Nabij
Gemengd en gelaagd
Natuurlijk compact
Zelfvoorzienend en Paris-proof

“Vanwege de congestie op het eletriciteitsnetwerk is Almere Pampus zo ontworpen dat het gedurende het hele jaar zelfvoorzienend kan zijn in haar energiebehoefte. Besparen, benutten van reststromen, duurzame opwek én opslag van energie zijn integraal in het plan opgenomen.”

Observatie

Basis voor het plan is het principe ‘water en bodem sturend’ van waaruit het gebied is verdeeld in zones, die geschikt zijn voor bebouwing en zones die een natuur- of waterfunctie kunnen krijgen. Hieruit ontstaat een grillig patroon van groen-blauwe zones die contrasteren met het kenmerkende strakke poldergrid.

“De wetlandstructuren in Almere Pampus  worden met zachte land-waterovergangen verbonden met het nationale en pan-Europese natuurnetwerk dat strekt van de Middellandse Zee tot in Scandinavië”.

Binnen deze hoofdopzet komen verschillende leefmilieus voor. Van een stedelijk gezicht aan de kaap van het IJmeer (Pampus Waterfront en Centraal), tot wonen in de bosrand en nabij natuur (Pampus Bos en Eco), tot een gemengd woon-werkgebied (Pampus Campus) tot wonen in de wetlands (Pampus Delta).

Pampus Campus

Pampus Eco

Pampus Bos

Pampus Centraal

Pampus Waterfront

Pampus Delta

Het plan biedt kansen voor een grote diversiteit aan woontypologieën en brengt de natuur voor elke bewoner binnen 300m vanaf de voordeur. Het Pampusblok van 150×150 meter dient als bouwsteen voor de ontwikkeling van de leefmilieus. Ook binnen deze blokkenstructuur is er ruimte voor menging van wonen, werken en voorzieningen, een klimaatadaptieve inrichting, buurt “ankerpunten” en autoluwe straten. Het mobiliteitssysteem van Almere Pampus is gebaseerd op de STOMP-principes.

“De gebouwen in Pampus zijn, met enkele uitzonderingen, maximaal 12 bouwlagen hoog waardoor ze makkelijk te bouwen zijn met biobased materialen, en kunnen reageren op de bodemcondities. Dat maakt Pampus een mooi voorbeeld van Low Carbon Urbanism!”

Het Masterplan voor Boven- en Ondergrond voor Almere Pampus is opgesteld door Team PAMPUS* (een samenwerking tussen Bright, Bura en Polyfern), in opdracht van en in samenwerking met de gemeente Almere en het Rijksvastgoedbedrijf. Het Masterplan toont hoe de noodzakelijke ambities en randvoorwaarden op een vanzelfsprekende manier samenkomen en kunnen leiden tot een groene, diverse en hoogwaardige woon- en werkomgeving.

De uitwerking van de zes kernwaarden in het Masterplan, de identiteit van het gebied en de ontwikkelstrategie worden verder toegelicht in het document: Masterplan voor Boven- en ondergrond voor Almere Pampus (link toevoegen)
  

The post Almere Pampus appeared first on Bright.

Routekaart voor een integrale aanpak van stedelijke transitieopgaven door de City Deal Openbare Ruimte

Observatie

Er is een plek waar de openbare ruimte uitnodigt tot wandelen, fietsen en ontmoeten. Volgroeide stadsbomen en weelderige begroeiing van planten en bloemen bieden beschutting aan mensen, dieren en insecten. Regenwater wordt in natte periodes onder straten en pleinen opgevangen zodat de bodem in droge periodes niet uitdroogt. In de bodem is de vitale infrastructuur voor energie, communicatie en (afval)water netjes gebundeld zodat ze boomwortels en schimmelnetwerken niet in de weg zitten.

Deze plek heet Integralië. Een groep van ruimtelijk ontwerpers, beheerders, beleidsmakers, assetmanagers, gebiedsregisseurs en vele andere professionals betrokken bij het ontwerp, de realisatie en het beheer van de boven- en ondergrondse openbare ruimte heeft zich de afgelopen jaren verenigd in de City Deal Openbare Ruimte. Professionals vanuit twaalf gemeenten, vier ministeries en verschillende kennisinstellingen en platformorganisaties hebben drie jaar gewerkt aan de realisatie van Integralië. Dat bleek moeilijker dan gedacht.  

Want de openbare ruimte staat flink onder druk. De bevolking neemt toe en steden worden verder verdicht. Door het intensievere gebruik van onze steden slijt de openbare ruimte sneller. Met als gevolg: opengebroken straten die, zodra het werk eindelijk klaar is, even later weer openliggen, met bijbehorende ergernis van bewoners. Naast het permanente onderhoud van de stad moeten verschillende grote opgaven aangepakt worden. Klimaatadaptatie, energietransitie, de transitie naar een circulaire economie en het versterken van de biodiversiteit.

Alles komt samen in een nu al volgepropte openbare ruimte. Geparkeerde auto’s concurreren met ruimte voor ontmoeting, warmtenetten met boomwortels en transformatorhuisjes met speelplekken. De complexiteit wordt vergroot doordat veel van de ruimteclaims een andere (probleem)eigenaar hebben: bewoners, gemeente, netbeheerders en leveranciers van gas, water, elektriciteit en warmte hebben allemaal een andere behoefte zie niet zelden in conflict is met de behoefte van een ander.

Net zoals de vervanging van een riool op leeftijd liever niet op zich laat wachten, laten de opwarming van de aarde, een dreigend grondstoffentekort en het verdwijnen van plant- en diersoorten dat ook niet. Zonder een integrale aanpak gaat het nooit lukken al die opgaven tijdig aan te pakken. Zonder een integrale aanpak blijven de verschillende actoren vechten om iedere centimeter openbare ruimte. Zonder een integrale aanpak neemt de graafschade alleen maar toe. Zonder een integrale aanpak wordt het beheer en onderhoud van de boven- en ondergrondse openbare ruimte onbetaalbaar. Zonder een integrale aanpak wordt de overlast voor bewoners alleen maar groter. Kortom, zonder een integrale aanpak blijft Integralië een utopie.

Gelukkig is er perspectief. De koplopers binnen de City Deal Openbare Ruimte hebben laten zien hoe het wél kan en vooral hoe daar morgen al mee begonnen kan worden.

Organiseer de tactische ruimte

Het begrip integraliteit kan worden geconcretiseerd door hem te beschrijven aan de hand van het (schaal)niveau waarop wordt gewerkt. Dat vraagt allereerst om inzicht in de drie schaalniveaus die bij het werken aan de stad worden beschouwd: het strategische-, het tactische- en het uitvoeringsniveau. Integraliteit heeft op deze verschillende schaalniveaus steeds een andere betekenis en praktische vertaalslag.  

De grootste uitdaging ligt tussen het strategische en uitvoeringsniveau, namelijk op het tactische niveau. Het tactische niveau vormt de schakel tussen de integrale langetermijnambities en de concrete uitvoering. Hierin schuilt de grootste complexiteit. Gedeelde ambities moeten worden vertaald naar concrete ingrepen die voor individuele stakeholders in de stad raken aan hun belangen. Hierbij gaat het over het afwegen van verschillende en andersoortige belangen en de verdeling van schaarse tijd, budgetten, ruimte, arbeid en capaciteit tussen al deze belangen.

Deze afweging creëert een dynamische situatie die continu aan verandering onderhevig is: een vergelijking met meerdere onbekenden. Daarbij is het zaak de onbekenden één voor één weg te spelen. Zo kan bijvoorbeeld de vervangingsopgave van het stedelijke rioolstelsel of de aanleg van een warmtenet als aanknopingspunt worden genomen om wijk voor wijk ook de herinrichting van de boven- en ondergrondse openbare ruimte te doen. Dit vraagt extra investeringen in een goed doordacht, wijkgericht planproces waarin ruimte is samen met professionele stakeholders en bewoners te zoeken naar slimme combinaties van projecten. De eerste voorbeelden laten zien dat de extra proceskosten kunnen worden terugverdiend in de uitvoering en in de maatschappelijke meerwaarde.

Neem regie op de inrichting van de ondergrond

Bij het werken aan de openbare ruimte moet de samenhang tussen het boven- en ondergrondse worden beschouwd. De drukte in de ondergrond is randvoorwaardelijk voor de inrichting van de bovengrond. Voor het plaatsen van een transformatorhuisje is de bochtstraal van de elektriciteitskabels allesbepalend. Serieuze vergroening van een plein of straat kan alleen als de ondergrond niet al vol ligt met kabels en leidingen.  Andersom hebben alle gebouwen, nutsvoorzieningen en uiteraard bomen en planten een ondergrondse footprint. Gezond bodemleven zorgt voor een betere waterhuishouding en hogere opname van CO2 en stikstof. Om de bodem gezond te houden, moet zo min mogelijk verharding worden aangebracht en moet de bodem vooral met rust worden gelaten.

Leer programmeren

Stedelijk programmeren is de sleutel het speelveld van verschillende (schaal)niveaus en tijdshorizonten tussen ambitie en uitvoering. Ruimte voor biodiversiteit, klimaatadaptatie en sociale ontmoeting komt bij het programmeren samen met ‘harde’ assets zoals verkeersruimte en riolering. De programmeur probeert de schaarse tijd, ruimte, budgetten en menskracht optimaal te benutten om te komen tot het maximale integrale resultaat voor stad en bewoners. Dat bekent onder andere een slimme afstemming tussen noodzakelijke werkzaamheden voor beheer, onderhoud, vervanging en aanpassing aan de onder- en bovengrondse infrastructuur, het benutten van koppelkansen tussen verschillende opgaven. De stedelijke programmeur is een belangrijke schakel bij het realiseren van een openbare ruimte die past bij de toekomstvisie op de stad.

Werk samen in de hele keten

Een goede integrale aanpak staat of valt met een goede samenwerking met alle ketenpartners, van visie op vitale systemen tot uitvoering. De gemeente is de regisseur in de samenwerking tussen alle actoren in de openbare ruimte: netbeheerders, woningcorporaties, waterschappen, maatschappelijke organisaties en bewoners. Deze samenwerking vraagt om het delen van doelen, ambities en belangen en het opstellen van spelregels en werkafspraken over de projecten en investeringen. Hoe beter dit lukt, hoe groter de kans op goed gezamenlijk opdrachtgeverschap in de uitvoering.

Ga slim om met schaarse capaciteit en middelen

Menskracht is schaars in de wereld van het werken aan de openbare ruimte en dient dus zo effectief mogelijk te worden ingezet. Door gebruik te maken van data over alle assets in de openbare ruimte kan snel inzicht worden verkregen. Door datagedreven te werken worden tijd en arbeid bespaard, zodat die kunnen worden ingezet daar waar ze de meeste meerwaarde hebben: in het bedenken van creatieve oplossingen voor complexe vraagstukken.

Naast goede professionals zijn ook financiële middelen voor het investeren in een integrale aanpak schaars, terwijl de meerwaarde op lange termijn vaak evident is. Ook kunnen investeringscoalities gevormd worden van partijen die baat hebben bij een betere openbare ruimte zoals rioolbedrijven, waterschappen, schadeverzekeraars en gebouweigenaren.

Richt de organisatie anders in

Het integrale werken moet in de haarvaten gaan zitten van iedere organisatie die betrokken is bij het ontwerp, de realisatie en het beheer en onderhoud van de boven- en ondergrondse openbare ruimte. Door opgavegericht te werken wordt de aanpak van de transitieopgaven leidend in plaats van de afzonderlijke beleidsdoelen. Een hechtere samenwerking tussen ontwerpers, ingenieurs, uitvoerders en beheerders binnen de organisatie leidt tot betere projecten in de openbare ruimte. Door inhoudelijke expertise en besluitvorming dichter bij elkaar te brengen kan een betere integrale afweging gemaakt worden, ook door de gemeentelijke politiek. En een integrale aanpak vraagt om een open en veilige werkomgeving waarin ieders expertise gewaardeerd wordt.

Integralië in zicht

Dit integrale verhaal biedt een perspectief op een integrale aanpak die morgen al in gang te zetten is. Is de integrale aanpak als nieuwe routine in alle driehonderd tweeënveertig gemeenten dan een feit? Helaas nog niet.

De individuele professionals binnen deze organisaties hebben ons de weg gewezen. En dat was en is vaak ondankbaar werk. Het integrale werken schuurt tegen bestaande routines, posities en verantwoordelijkheden aan. Deze routines, posities en verantwoordelijkheden zijn bovendien geschraagd door landelijke standaarden en regels, die vaak veel rechtlijniger worden geïnterpreteerd dan nodig is voor het vinden van de juiste oplossing.

Door de inspanningen van de koplopers begint binnen steeds meer gemeenten en hun lokale partners het besef te ontstaan dat een andere, integrale aanpak noodzakelijk is om alle opgaven die op de leefomgeving afkomen het hoofd te bieden.

Nieuwe spelregels

Maar een integrale aanpak vraagt om een systeemverandering. Dat betekent nieuwe routines, posities en verantwoordelijkheden. De integrale aanpak vraagt ook om nieuw leiderschap dat verandering in gang wil zetten en om nieuwe spelregels voor bijvoorbeeld de samenwerking tussen gemeente, netbeheerders en andere lokale partners. Veel van deze spelregels komen voort uit nationale of zelfs Europese wet- en regelgeving en overstijgen dus de reikwijdte van de gemeente, laat staan de individuele voorvechter van de publieke zaak. Het aanpassen van de spelregels is niet van vandaag op morgen geregeld en vraagt dus een lange adem en de intensieve betrokkenheid van het Rijk. In nauwe samenwerking met gemeenten en kennistellingen moet zij het initiatief nemen om wet- en regelgeving aan te passen die een integrale aanpak in de weg staat.

Als Rijk, kennisorganisaties en gemeenten samen hun schouders blijven zetten onder de opschaling van een integrale aanpak voor de stedelijke transitieopgaven kunnen deze een plek krijgen in de openbare ruimte, boven- én ondergronds.

Als je snel wil gaan, ga dan alleen. Als je ver wil komen, ga dan samen. Deze spreuk, vaak toegedicht aan eeuwenoude inheemse kennis van het Afrikaanse continent, zegt eigenlijk goed wat we moeten doen. De reis naar Integralië is niet een reis die je alleen maakt. Het is een reis die we noodzakelijkerwijs samen moeten maken.

Zoek bondgenoten en maak samen de verandering. Op naar Integralië!

The post Het Integrale Verhaal appeared first on Bright.

Wat nu als een woonwijk juist zorgt voor meer balans? Waar het fijn en toekomstgericht wonen is. Die snel te realiseren is, omdat die zo min mogelijk afhankelijk is van wijzigingen in het bestaande stroomnet.

Krapte in de fysieke ruimte, in energienetten, in stikstofruimte, materialen en menskracht: er zijn diverse oorzaken waardoor woningbouw en energietransitie elkaar regelmatig in de weg zitten. Hierdoor is het niet meer vanzelfsprekend dat in alle (nieuwbouw)wijken op tijd de stroomnetten zijn aangelegd, verzwaard of uitgebreid. Kan het ook anders? Wat nu als een woonwijk juist zorgt voor meer balans?

Een team van energiespecialisten van DEP en stedenbouwkundigen en architecten van Bright, Urban Synergy en Generation.Energy ging in opdracht van Alliander op zoek naar een oplossing: de Balanswijk. Voor de Balanswijk is bewust een extreem scenario gekozen van een wijk die volledig zelfvoorzienend is, dus zonder aansluiting op het net.

De uitdaging

Er zijn al technische oplossingen beschikbaar om woningen te ontwerpen die minimale stroom van het net vereisen. Ook voor groepen woningen zijn opwek, opslag en efficiënt gebruik in balans te brengen. Let wel, niet energieneutraal over het jaar, maar op elk moment. Want dan hoeft het huidige stroomnet geen vertragende factor meer te zijn. Toch zien we dit in de praktijk nog nauwelijks. Woningontwikkeling en netbeheer zijn aparte werelden, er wordt niet om gevraagd, het is onvoldoende bekend, het lijkt in aanschaf duurder of voorschriften passen niet. En daar zit een sleutel om woningbouw en energietransitie van het slot te krijgen: sámen een integraal wijkconcept maken. Met balans in energie en balans in belangen: De BalansWijk.

De uitnodiging
Alliander wil het begrijpelijke ongeduld en irritatie omzetten in realisatie. Daarom hebben zij stakeholders met realisatiekracht opgeroepen , om samen die integrale propositie te ontwikkelen: De BalansWijk. Waar het fijn en toekomstgericht wonen is. Die snel te realiseren is, omdat die zo min mogelijk afhankelijk is van wijzigingen in het bestaande stroomnet.

Hoe

Het team doorliep drie stappen aan de hand van een fictieve wijk van 2.500 woningen:

1. De ruimtelijke en energetische opgave in m2 oppervlak. We bekeken hoeveel ruimte in gezonde leefbare wijken nodig is voor wonen, werken, recreëren, groen, water, mobiliteit en ook energie. Hieruit blijkt dat de ruimteclaim voor energie in windmolen, zonnepanelen en batterijen voor opslag bijna net zo groot is als de rest van de functies bij elkaar.

2. Samenbrengen van de losse ruimtelijke opgaven in slimme combinaties van functies en meervoudig ruimtegebruik: met zonne-energie op daken, een windturbine in een groen recreatielandschap, laadpleinen en batterijen in parkeerhubs of gestapeld als uitkijktoren. Door actuele ontwerpinzichten op schaal van de Balanswijk toe te passen hebben we de ruimteclaims van energie weten te verkleinen.

3. Resterende opgave in beeld. Voor de ruimteclaim van energieopslag hebben we nog geen sluitende oplossingen gevonden. Wel geven we een indicatie van de effectiviteit van verschillende maatregelen. De grote opgave is de warmtevoorzieningen tijdens ‘elfstedenwinters’, waarin het een aantal weken koud is en weinig duurzame energie beschikbaar is. De restopgave is te zien in de grote batterijopstelling naast de wijk.

Hoe ziet de Balanswijk eruit?

In de Balanswijk wordt alle energie lokaal opgewekt, uitgewisseld en opgeslagen. Het is een wijk waar bewoners prettig en gezond wonen is en rekening houden met de beschikbare energie om de wijk in balans te houden. 70.000 vierkante meter aan woonruimte, vijftien procent wateroppervlakte, 2.500 (gemixte) woningen via de huidige BENG-normen, en 146.000 vierkante meter groen. Om dit zelfvoorzienend te maken is datzelfde oppervlakte nogmaals nodig: 282.000 vierkante meter voor één windturbine, 56.000 vierkante meter aan zonnepanelen, 147.000 vierkante meter voor energieopslag.

In de praatplaat laten we zien hoe deze ruimtelijke puzzel samen kan komen in een leefbare wijk. De uitdaging ligt nog in seizoensopslag voor de momenten waarbij er wel een hoge energie- of warmtevraag is, maar weinig mogelijkheden voor opwek. Deze seizoensopslag is voor de Balanswijk vertaald in aantallen batterijen. Maar liefst een halve zeecontainer per woning. Om deze ruimtevraag te verminderen zijn vier strategieën geïntroduceerd: (1) energieverbruik verminderen, (2) meervoudig ruimtegebruik en (3) nieuwe technieken van energieopslag en (4) energieschuiven op kritische momenten. Deze zorgen voor een afname van benodigde opslag. Voorbeelden zijn passief bouwen, slim laden, collectieve warmtevoorziening op blokniveau en ook het terugbrengen van energieverbruik van bewoners in een strenge winter.

Deze eerste Balanswijk is een variant die geen gebruikt maakt van een nabije warmtebron, zoals geothermie of industrie. In het vervolg komt er ook een ontwerp van een Balanswijk met een warmtebron.

Voor meer informatie:
https://www.liander.nl/voor-projectontwikkelaars/balanswijk#uitdaging
https://stadszaken.nl/artikel/6436/waar-komt-de-eerste-balanswijk-van-nederland
https://www.nu.nl/klimaat/6322037/de-woonwijk-van-de-toekomst-heeft-het-overvolle-stroomnet-helemaal-niet-nodig

The post Balanswijk appeared first on Bright.

De ontwikkeling van gemeenschappelijk cultureel vastgoed in Amsterdam Noord

 
In november 2021 presenteerde de gemeente Amsterdam Projectnota Buikslotermeerplein (november 2021). Het winkelcentrum dateert uit de vroege zeventiger jaren en is toe aan een grondige herontwikkeling. Ontsluiting door de meest noordelijke halte van de Amsterdamse Noord/Zuidlijn en het toevoegen van wonen, werken en recreatieve voorzieningen biedt perspectief. De ambities voor het toekomstige Buikslotermeerplein zijn letterlijk torenhoog. Belangrijk onderdeel van de plannen is fysieke en mentale verbindingen leggen met de omliggende buurten, waar weinig culturele en maatschappelijke voorzieningen zijn.

Observatie

Met dat doel herontwikkelt Coöperatie 5711 (een samenwerking tussen kringloopbedrijf de Lokatie, Verdedig Noord, Productiehuis Noord en Bright) het voormalige bowlinggebouw tot een plek in gemeenschappelijk en collectief eigendom. Strategische gelegen tussen metro en winkelcentrum, tussen bioscoop en Mc Donalds en tussen Lidl en stadsdeelkantoor. Een prominente plek waar bewoners van de omliggende buurten met elkaar kunnen werken aan cultuur, creatief vakmanschap kunnen leren en een waar circulaire economie in de breedste zin zichtbaar wordt.   

Locatietekening van het bowlinggebouw op het oorspronkelijke Buikslotermeerplein, Jan Brouwer Associates, 1981. Bron: Stadsarchief gemeente Amsterdam

Aanzichten van oorspronkelijke ontwerp, Jan Brouwer Associates, 1981. Bron: Stadsarchief gemeente Amsterdam

‘Bowlinghal blijft als buurthuis, dat past veel meer bij deze tijd en bij Noord.’ – Het Parool | 15-11-2021

Via een interactieve maquette, het delen van verse maaltijden en een weggeefmarkt gaan we het gesprek aan met bewoners en passanten over de gedroomde toekomst van het gebouw. De input van bewoners en actoren hebben geleid tot een globaal programma voor het gebouw: kiosk met openbaar toilet, kringloopwinkel, buurtwerkplaats, oefen- en presentatieruimtes voor muziek, film, theater en andere vormen van culturele expressie, een openbare daktuin en ondersteunende horeca.

Observatie

Om de indruk van vrijblijvendheid tegen te gaan, is gelijk gestart met kleine verbeteringen aan het gebouw: het verwijderen van een meterslange verkleurde banner, opknappen en in gebruik nemen van de leegstaande kiosk in de onderdoorgang, weghalen van onkruid en schilderen van een aantal blinde gevels van het gebouw.

Voor vernieuwde bowlinggebouw worden de karakteristieke vorm en structuur van het huidige gebouw behouden. De zijde van het gebouw die tot voor kort verscholen lag achter het Waddenwegviaduct wordt ‘opgeschoond’ zodat deze als herkenbaar gezicht aan het nog in te richten cultuurplein komt te liggen. Boven op het bestaande volume wordt over een deel van het gebouw een laag toegevoegd die ruimte biedt aan ondersteunende horeca, kantoor- en vergaderruimtes en een riante daktuin die uitkijkt over het markt- en cultuurplein. Voor de renovatie worden enkel biobased en gerecyclede materialen gebruikt.

Voor de invulling en programmering van het gebouw wordt samengewerkt met verschillende organisaties die bijdragen aan de culturele bewustwording en expressie van vooral jonge Noorderlingen. Onder andere de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), Stichting Bekijk ‘t, De Lokatie en Productiehuis Noord hebben zich gecommitteerd aan het project.

The post Bowling Buikslotermeerplein appeared first on Bright.

Kunnen we ruimtelijke scenario’s ontwikkelen voor de toekomst van de provincie Zuid-Holland op basis van inzichten uit historische veranderingen in landgebruik?

In intensieve samenwerking met Vereniging Deltametropool en planologen van de provincie Zuid-Holland keken we vijftig jaar terug in de tijd en analyseerden we de correlatie tussen specifieke ruimtelijke omstandigheden en veranderingen in landgebruik. Is er een correlatie tussen de nabijheid van een treinstation en verstedelijking met een hoge dichtheid? Welke transformaties in landgebruik vinden plaats nadat bepaalde beleidsmaatregelen van kracht worden? Welke patronen van transformatie zijn zichtbaar op verschillende soorten grond? Welke soorten transformaties informeren andere transformaties? Om alle verschillende datasets te kunnen matchen, verdeelden we het hele gebied in percelen van 500 bij 500 meter. Vervolgens ontwikkelden we door een combinatie van GIS en statistische analyses een set zogenaamde correlogrammen die alle correlaties samenbrengen in een uitgebreide grafiek.

Observatie

De toegepaste methodiek voor het gebruik van historische data, nieuwe omstandigheden en het ontwikkelen van ruimtelijke scenario’s.

De volgende stap was om een ​​toekomstig scenario voor Zuid-Holland te extrapoleren op basis van gevonden omstandigheden voor verandering van landgebruik die het meest normatief waren in de laatste vijf decennia. Afhankelijk van hoeveel omstandigheden er aanwezig waren bij elke pixel (van 500 bij 500 m) kreeg het een score en een kleur volgens die score. De resulterende kaart toonde de scores van alle 13.000 pixels. We noemden dit het Business as Usual-scenario. De kaart laat zien dat er nauwelijks ruimte over is voor business as usual. Slechts een paar pixels zullen beschikbaar zijn voor transformatie in de toekomst.

Dus als historische condities niet langer van toepassing zijn, welke maatgevende condities kunnen we dan benoemend die ons informeren over mogelijke toekomstige veranderingen in landgebruik? Het is helder dat een aantal urgente ruimtelijke en ecologische kwesties niet meer te negeren zijn. Uit beschikbare verkenningen en onderzoeken naar deze uitdagingen hebben we vier regionale ruimtelijke opgaven gedestilleerd: waterveiligheid, bodemgesteldheid, bereikbaarheid en nabijheid. Voor elk van deze uitdagingen hebben we de specifieke maatgevende condities benoemd, gewaardeerd en afgewogen. Het resultaat is een kaart voor elk van de opagven die aangeeft waar, op basis van de specifieke set van condities, transformatie van grondgebruik waarschijnlijk is.

Door de kaartlaag met plekken waar transformatie het meest waarschijnlijk is te combineren met een kaartlaag van het huidige ruimtegebruik hebben we vier scenario’s ontwikkeld. Elke scenariokaart laat zien, met een bepaalde set van maatgevende condities als input, wat de transformatiemilieus zullen zijn, geïllustreerd door de precieze driedimensionale tegels van 500 bij 500 meter.

Transformatiepotentie van scenario Hoog & Droog

Transformatiepotentie van scenario Compacte Stad

Transformatiepotentie van scenario Levend Landschap

Transformatiepotentie van scenario Wandelstad

Elk scenario gaat ook vergezeld van een collage die speculeert over de mogelijkheden voor ruimtelijke kwaliteit op specifieke locaties die in de kaarten zijn aangegeven.

Compacte Stad

Hoog & Droog

Levend Landschap

Het gehele onderzoek, de achtergrondinformatie en gebruikte condities en waarden zijn te vinden in het openbaar beschikbare rapport (alleen in het Nederlands), hier te downloaden: Rapportage 50-50

The post Zuid-Holland 50-50 appeared first on Bright.

Kunnen technologie, sociale veiligheid en een atmosfeer elkaar versterken in een architectonisch ontwerp? Voor een nieuwe verbinding tussen het centrum en de spoorzone in Tilburg ontwierp The Cloud Collective een sequentie van ruimten waar stad, verkeersknooppunt, spoorpassage en leegstaand industrieel erfgoed naadloos samenkomen. Technologie speelt geen hoofdrol maar is vanzelfsprekend onopvallend en doet simpelweg wat het moet doen. Gewoon Tilburgs, net als de materialisering van de passage.

Kwaliteiten van de omgeving vormen de basis voor het ontwerp. Zo maakt de route onderdeel uit van een historische sequentie van groene binnenplaatsen en steenachtige buitenruimten, die door het spoor is onderbroken. Een voetgangers- en fietserspassage in het verlengde van de Willem II Straat knoopt centrum en spoorzone opnieuw aan elkaar. Hiermee ontstaat een uitnodigende poort naar de voorheen verborgen stad ten noorden van de sporen.

Door toepassing van terugkerende ritmes uit de omgeving is de passage geen uitzondering maar een natuurlijk onderdeel van de stedelijke sequentie. Ook het gebruik van baksteen draagt bij aan de continuïteit van de route. Dit materiaal is alomtegenwoordig in Tilburg, in de spoorzone toegepast op industriële schaal en in de Willem II Straat te vinden in kleinschalige, klassieke composities van de bestaande gevels. De passage is dus “gewoon Tilburgs” in materialisering.

Observatie

Ook de veiligheidsbeleving is gewoon onderdeel van het concept, maar zonder de conventionele veiligheidsmiddelen zoals camera’s en LED-displays. In plaats daarvan accentueren lichtgevende stenen en oplichtende voegen ‘s nachts de tactiliteit van de onderdoorgang. Dit genereert interactieve patronen die per steen aanstuurbaar zijn.

De opbouw biedt verder alle mogelijkheden voor inzet van licht, geur- en geluidseffecten, zonder de opdringerigheid van hedendaagse hightech. Technologie speelt geen hoofdrol maar is vanzelfsprekend onopvallend en doet gewoon wat het moet doen. Niet een tunnel van de toekomst, maar een tunnel voor de toekomst.

Dit is belangrijk bij een ingreep die voor de komende decennia volstaat, zeker in een tijd waar hightech al bij conceptie achterhaald is. Vanuit deze gedachte zochten wij naar een oplossing waar interactiviteit naar de achtergrond verdwijnt, en zich samenvoegt met bekende elementen als steen, staal en groen en een even vanzelfsprekend onderdeel wordt van plekken als straat, passage en tuin.

Aan de noordzijde van de sporen staat de voormalige NS-werkplaats. Twee nieuwe doorgangen door bestaande gebouwen maken deze plek een toegankelijk en overzichtelijk onderdeel van de serie stedelijke ruimten. De route loopt verder langs de personeelstuin die zo wordt opgenomen in de sequentie van groene buitenruimten, verwijzend naar de typologie van de omsloten tuin. Vervolgens sluit de route aan bij de wijk Theresia en het Besterdplein.

De nieuwe route heeft een aanzuigende werking en tijdelijk gebruik van deze ruimte voor festivals maakt het gebied klaar voor toekomstige veranderingen in de spoorzone. De transitieperiode is zo een indicator van een nieuwe manier van denken over architectuur en stedelijke ontwikkeling.

The post Willem II Passage appeared first on Bright.

Het Nachtlab is een initiatief van Studio Monnik om de overbelichting van de stad, en het verlies van de sterren boven stedelijke gebieden te agenderen. Met een divers team van ontwerpers en onderzoekers keken we naar de donkere stad. Een stad zonder lichtvervuiling, waar we de ritmes van onze planeet niet ontkennen maar omarmen, en waar de Melkweg weer boven de stedelijke skyline te zien is.

In het Nachtlab zijn diverse nachtelijke lichtfenomenen en stadsactiviteiten bestudeerd. Het doel was enerzijds om het stedelijke nachtleven (in brede zin, van uitgaansleven tot het gedrag van nachtdieren) en nachtlicht (zowel kunstlicht als natuurlijke donkerte) te ondergaan, anderzijds om verhalen van nachtdeskundigen aan te horen en op zoek te gaan naar de nachtelijke ontwerpopgave van de stad.

Tijdens een nachtwandeling door Rotterdam, van zonsondergang tot zonsopkomst, van west naar oost, zagen we verschillende lagen van licht: voor verkeer en sociale veiligheid, bij sportveldjes en evenementen, bij woningen en op plekken waar gewerkt wordt. Al die verlichting versterkt elkaar en probeert elkaar te overschreeuwen.

Observatie

Is licht en donker net zoiets als lawaai en stilte? Is duisternis iets monumentaals of een landschappelijke kwaliteit? En van wie is het donker eigenlijk? In het Nachtlab onderzochten wij met welke stedenbouwkundige instrumenten, wetten en regels een donkere stad realiteit zou kunnen worden.

Als we de duisternis als waardevol zien, en we willen haar ervaren en bewaren, hoe doen we dat dan? De omgevingswetgeving kent een interessante principes die kunnen helpen bij het creëren van duisternis. Bijvoorbeeld door bij de bron te beginnen: neem maatregelen die lichtproductie verminderen. Of door kwetsbare objecten te beschermen: maak een fysieke afscherming tussen dat wat licht veroorzaakt en dat wat overlast ervaart. Daarnaast is het mogelijk de effecten bij de ontvanger te minimaliseren: neem maatregelen op de plek waar lichthinder wordt ervaren.

Bovenstaande principes zijn fysiek toe te passen. Maar wanneer wordt welk principe toegepast? Is het voorkomen van lichthinder een wettelijke verplichting of is de bescherming tegen lichthinder een recht? Is dat een randvoorwaarde voor ontwikkeling? Of is duisternis een luxe die sommige mensen zich kunnen permitteren? Hier speelt de vraag: van wie is het donker en wie gaat erover?

Onderstaand assenkruis vormt de basis voor verdere verkenning van bovenstaande vragen. De ene as wordt opgespannen tussen collectief en individueel: Is duisternis een ervaring die mensen samen of alleen doormaken? De andere as zet duisternis als recht af tegen duisternis als luxe. Als duisternis een recht is wordt deze afgedwongen door wetgeving met fysieke implicaties voor de leefomgeving. Als duisternis een luxe is moet deze gecreëerd worden door een fysieke ingreep. De hoeken tussen de assen vormen vier scenario’s die proberen voorstelbaar te maken waar het koesteren van de ervaring van duisternis in de stad toe kan leiden. De fysieke impact van ieder scenario is voorstelbaar gemaakt aan de hand van een illustratie op een concrete plek langs de route van onze nachtwandeling door Rotterdam.

Duisternis als individuele luxe

Aan een leefomgeving die permanent verlicht is wil je af en toe kunnen ontsnappen. Hoe maak je een plek waar de laag van de verlichting in de stad even voor je wijkt? Een intieme plek die jou in staat stelt de sterrenhemel weer in volle glorie kunt aanschouwen. Even een momentje voor jezelf.

Nachtkijkers aan de Kralingse Plas

De kapitale villa’s aan de Kralingse Plas worden iedere nacht aangelicht als individuele vestingwerken. De overmaat aan licht zorgt voor een gevoel van veiligheid. Niet alleen buiten maar ook binnen lijkt het licht altijd aan te zijn. De beveiligingscamera’s kunnen zo immers alle verdachte bewegingen goed waarnemen. Maar de verlichting dient ook om te pronken. Kijk ons huis statig zijn, wij hoeven niet te bezuinigen op licht. Maar ook de vermogende bewoners van Kralingen hebben behoefte aan duisternis. Als je geld hebt hoeft dit uiteraard niet ten koste te gaan van de verlichting van je huis: Het is én/én! In de achtertuin staat immers jouw eigen nachtkijker van honderden meters hoog. Deze koker priemt door het wolkendek en de lichtgloed van de stad en het Westland. Je hebt daardoor je eigen ervaring van een stukje van de sterrenhemel, direct toegankelijk vanuit je eigen huis.

Duisternis als collectieve beleving

Tijdens het festival van de duisternis aanschouwen we samen de sterrenhemel. De ervaring van de duisternis is een collectief ritueel dat we ondergaan in een kunstmatige hemelkoepel. Hoe meer zielen, hoe meer duisternis. Onze geesten worden zo geconditioneerd dat we, eenmaal buiten, collectief in opstand komen tegen het conformisme van de verlichte stad. Op de route naar huis moeten straatverlichting en lichtreclame het ontgelden. We willen weer vrij zijn!

Ferrodome als Cenotaaf van de Nacht

De Ferrodome in het Merwe-Vierhavens gebied transformeert van een evenementenlocatie in industrieel erfgoed naar de ultieme collectieve belevenis van de duisternis. De beleving van de bezoeker start bij het binnenkomen van de voorgebouwen van de Ferrodome. Ruimte voor ruimte wennen de bezoekers aan de duisternis. Hoe dichter bij de massale hal, hoe donkerder het wordt zodat de rituele beleving optimaal is. De huidige cilindervormige gebouw is vervolmaakt tot bol door een deel uit te graven en een koepel toe te voegen. Hier openbaart de sterrenhemel van het verleden zich, geprojecteerd in de koepel. Midden tussen de verlichte kranen, schepen en vrachtwagens van de nog altijd bruisende fruithavens beleven we hier collectief het zicht op een virtuele sterrenhemel. Het contrast met de nacht van vandaag kan niet groter zijn.

Duisternis als collectief belang

De samenleving moet beschermd worden tegen de ongezonde effecten van overmatig lichtgebruik in de leefomgeving. Gebieden met een hoge ecologische, culturele of historische waarde worden aangewezen waar een licht-arm regime geldt. In deze gebieden is het donker, tenzij…

Conserveren van de Rotte

De Rotte verdient om meerdere redenen bescherming tegen overmatige verlichting. Het is een voornaam stadsgezicht, een belangrijke ecologische ader door de stad en een recreatieve route. Vanuit de Rotte gezien zal verlichting gepaste afstand moeten bewaren zodat verlichting geen afbreuk doet aan de maatschappelijke waarde van de Rotte. Analoog maar tegengesteld aan het daglichttoetredingsplan tonen omgekeerde piramides waar licht juist niet mag komen.

Duisternis als individueel recht

Iedere burger verdient een lichtvrije omgeving. In de bestaande gebouwde omgeving vraagt dit om maatwerkoplossingen. Hiervoor zijn tegenwoordig verschillende innovatieve producten beschikbaar, te verkrijgen via de bij het landelijke platform aangesloten en gecertificeerde partijen. Gebouweigenaren, VvE’s, corporaties en huurders kunnen eventueel in aanmerking komen voor een tegemoetkoming in de kosten van de te nemen maatregelen. Uw lokale overheid faciliteert dit proces via de bekende online omgeving, zolang u zelf maar actie onderneemt.

Maatwerk aan het Zwaanshals

Het Zwaanshals is een straat die intensief wordt gebruikt. De levendigheid van een stadstraat vertaalt zich helaas ook in een felverlicht straatbeeld. Straatverlichting, koplampen van auto’s en fietsers, lichtreclame en winkeletalages zorgen voor een kakofonie van licht. Om de individuele bewoner toch een zekere mate van duisternis toe te doen komen worden op pandniveau maatwerkoplossingen geboden. Kapjes op straatlantaarns, gordijnen en luiken zorgen voor een verminderde instraling in woningen. Vantablack verf op woningen zorgt voor een absorptie van licht als het de gevel raakt.

The post Nachtlab appeared first on Bright.

Onze omgang met voedsel heeft een enorme implact of het landschap dat ons omringt. De laatste jaren hebben het pittoreske platteland en de stedelijke markt aan belang ingeboet. Zij zijn overschaduwd door nieuwe industrieel landschap vol met zwarte dozen. Wat gebeurt er in deze dozen?

Ons eten kopen we in restaurants en op de boerenmarkt – gezellig in het weekeinde. Doordeweeks halen we het in de supermarkt of laten het gewoon thuisbezorgen. Waar het vandaan komt weten we ook wel: tarwe groeit op de velden, fruit komt uit de Betuwe, de koeien zorgen voor melk, yoghurt en kaas. En dankzij de kassen in het Westland eten we het hele jaar door tomaten en komkommers. 160 duizend mensen produceren daar met elkaar ruim 10 miljard euro aan waarde.¹

98% van ons voedsel is bewerkt

Toch is dit slechts een fractie van het totale voedselsysteem in Nederland. Tussen productie en consumptie zit een heel industrieel systeem waar we weinig vanaf weten, en dat meestal ook onzichtbaar blijft. Een groot deel van wat ons voedsel ondergaat, is verborgen. Dit gebeurt in logistieke loodsen, aluminium productielocaties en anonieme kantoorpanden omgeven met hekwerken. Hoewel hier het grootste deel van de toegevoegde waarde in de keten wordt gemaakt, de innovaties plaatsvinden en de meeste werkgelegenheid is, roept de onzichtbaarheid van dit deel van het voedselsysteem vragen op. Eigenlijk komen deze gebieden alleen in het nieuws als er iets mis gaat. De marketingromantiek van de lachende koe op de melkverpakking en de vriendelijke kweker van de trostomaten is ver te zoeken. Hier regeert de kille logica van logistiek en economie. Tenminste, zo lijkt het.

Voor dit onderzoek duiken wij in dit zwartedozenlandschap. Maar liefst 98% van al ons voedsel is op de een of andere manier bewerkt voordat het in de winkel terecht komt¹. Producten worden schoongemaakt, gekeurd en in porties verpakt. Ook ontstaan allerlei nieuwe producten: melk verandert in kaas, graan in brood, fruit in jam, sap en frisdrank. De tomaten en komkommers gaan samen met andere ingrediënten in de handige kant-en-klaar salade. Zo voldoet het voedsel aan alle standaarden van hygiëne en voedselveiligheid maar ook aan de eisen die winkeliers en consumenten stellen. Dit proces in de verwerkende industrie levert veel meer geld op dan de primaire productie, zo’n 20 miljard euro. Twee keer zoveel als de veehouders, akkerbouwers, tuinders en vissers bij elkaar.

De voedingsindustrie is georganiseerd in ketens die in veel gevallen meerdere continenten omvatten. Dit blijkt ook uit de cijfers: 80 procent van de omzet en 75 procent van de werkgelegenheid in de verwerkende industrie komt voort uit geïmporteerde producten². Het in Nederland geproduceerde voedsel is ook lang niet altijd bestemd voor de Nederlandse markt. Soms gaat het om overslag in de haven. Stop het in een andere container of een kleinere verpakking en even controleren of alles de reis goed heeft overleefd. Een groot deel van de wereldwijde stroom soja, cacao en koffie gaat bijvoorbeeld door ons land. Van de 949 miljoen kilo cacao die we importeren, eten we zelf ‘maar’ 3 miljoen kilo³. Spottend gezegd gaat het om simpel dozen schuiven. Maar alles bij elkaar levert de distributie 4 miljard euro en vijftigduizend banen op.

Het systeem van import, intensieve binnenlandse productie, hoogwaardige verwerking en behandeling, en doorvoer is in Nederland bijna geperfectioneerd. De positie als toegangspoort tot Europa maakt van ons land een draaischijf in het wereldwijde voedselsysteem. Hierdoor is veilig voedsel in alle seizoenen overvloedig beschikbaar en zijn we, na de Verenigde Staten, zelfs de grootste exporteur van voedsel in de wereld. Unilever, Heineken en FrieslandCampina, de drie grootste voedingsbedrijven van Nederland, kunnen vanuit hun thuismarkt de hele wereld bestrijken. Ze zijn afhankelijk van de netwerken over water, spoor en snelweg. Snelle aan- en afvoer is van groot belang. Logischerwijs concentreert de industrie zich dan ook langs de infrastructuur.

Observatie

Ooit ontmoetten stad en ommeland elkaar bij de stadsmuur, een harde lijn. Op de markt kwamen de consument en de producent elkaar tegen. Nu is deze overgang vertroebeld. Thomas Sieverts schrijft over de Zwischenstadt⁴, een landschap dat niet echt stad, maar ook geen platteland is. Hier is ruimte voor massale ontspanning op de meubelboulevard, in de doe-het-zelfwinkel en bij de sportvereniging en gym. Het is ook een werklandschap van kantoren en bedrijvenlocaties. Vierkante meters zijn hier makkelijk te maken door de lage grondprijzen. De ruimtelijke uitwerking is niet bepaald door factoren uit de omgeving. De maat en snelheid van een volbeladen vrachtwagen bepaalt de breedte van de weg en de straal van de bochten. Interne logistiek bepaalt de binnenmaat van de gebouwen: een gangpad voor een vorkheftruck met stellingen aan beide zijde is ideaal. En hoe meer loading docks in een gevel hoe beter. Een doos is simpel te bouwen en levert veel volume op met relatief weinig buitenoppervlak. Dat spaart kosten uit en voor de energieprestaties is het ook een stuk beter.

Onroerend goed op de balans is voor veel bedrijven trouwens ‘dood vermogen’. Dat geld kunnen ze beter activeren en gebruiken voor de directe bedrijfsvoering. De afgelopen jaren hebben zij hun panden vaak via ‘sale-and-leaseback’ constructies verkocht aan investeerders en beleggers. Nieuwe gebouwen bouwen ontwikkelaars op risico, zonder dat een gebruiker bekend is. Alles wat afwijkt maakt het vinden van een huurder en een tweede gebruiker moeilijker. Wat ze neerzetten gaat dus steeds meer op elkaar lijken. De logica van logistiek en financiën zorgt voor een verregaande uniformiteit in het zwartedozenlandschap. De fruitwereld van Barendrecht ziet er precies hetzelfde uit als de viswereld in Urk.

Vroeger was het graanpakhuis het belangrijkste gebouw van de stad. Wie dat in handen had, heerste over de bevolking. Tegenwoordig lijken voorraden niet meer te bestaan. Net als in de autoindustrie is de voedsellogistiek ‘just-in-time’: op het moment dat een product nodig is, ligt het voor ons klaar. Voedsel is in principe altijd onderweg. Goedkope mobiliteit maakt dit mogelijk. En een appel die na het oogstseizoen in Nieuw-Zeeland per boot naar Europa komt, heeft een kleinere energetische ‘footprint’ dan een Elstar die hier tien maanden in een koelpakhuis heeft gelegen. Schaarste kennen we amper. Heel soms gaat het mis, als bijvoorbeeld de oogst van spinazie mislukt door sneeuw in Zuid-Europa. Gelukkig zijn er altijd nog diepvriesgroenten. Want pakhuizen bestaan wel degelijk. Tegenwoordig torenen ze hoog uit boven de havens van Rotterdam, Vlissingen en IJmuiden.

De snelweg biedt goed zicht op de volle breedte van ons voedsellandschap, op de akkers en de weiden. Aan de randen van de steden en bij de grote knooppunten staan de kolossen van het zwartedozenlandschap. Naast je rijdt een chauffeur met een lading aardbeien. Een grafisch ontwerper heeft een leuk grapje bedacht voor op de vrachtwagen. Ook zij zijn onderdeel van het Nederlandse agrifood complex, net als alle leveranciers van machines tot verpakkingen, de adviseurs, banken en verzekeraars. Alles bij elkaar gaat het om zeshonderdduizend banen en een gezamenlijk omzet van 48 miljard euro, zo’n 8 procent van de totale economie.

Productie en consumptie van ons voedsel lijken mijlenver uit elkaar te liggen. We kennen allemaal de lachende koe op de verpakking van de kaas. Op de boerenmarkt kopen we tomaten van de vriendelijke teler. In de supermarkt ligt het vlees niet meer in kille schappen, maar in het stalletje bij de ambachtelijke slager. Bewuste consumenten zoeken ook naar producten met gevoel en authenticiteit. Een goed verhaal over afkomst vinden we belangrijk. Op tv zien we een ander verhaal. Boeren met nog meer koeien nu het melkquotum afgeschaft is. Gesleep met ingrediënten over de hele wereld en schandalen door gesjoemel met ons eten. En als we door het platteland fietsen zien we alleen leeggemaaide grasvelden. Productie lijkt grootschalig, goedkoop en zonder emotie. Slimme marketeers verkleinen die afstand gevoelsmatig. Zo zien we in reclames de boer, de brouwer, de visser en andere eeuwenoude beroepen. Het idee dat we de makers van ons eten persoonlijk kennen vergroot het vertrouwen in de voedselveiligheid.

Het proces in de zwarte doos krijgt echter weinig aandacht, ondanks haar grote bijdrage aan het voedselsysteem. Ook het bijbehorende zwartedozenlandschap blijft onbekend en anoniem. Deze plekken zijn niet ontworpen voor mensen en ze nodigen bepaald niet uit tot een bezoekje. Terwijl vele honderduizenden mensen hun werkdag doorbrengen in deze moderne werklandschappen. Mensen die hun werk met liefde uitvoeren en daar trots over vertellen. Veel vragen over ons eten blijken dan ineens een heel logisch antwoord te hebben*.

Wat gebeurt er als we deze gebieden beleefbaar maken als onderdeel van ons voedsellandschap? Dat levert een ander verhaal dan de ambachtsromantiek die nu in gebruik is. Een ‘acquired taste’ misschien. Maar wel een eerlijk verhaal dat begrijpelijk maakt hoe de omgeving ons voedsel beïnvloedt en ook hoe onze omgang met voedsel invloed heeft op de omgeving waarin we leven.

* Wist je dat een komkommer in (recyclebaar) plastic drie dagen langer houdbaar is? Open en bloot zijn ze in de supermarkt namelijk onbeschermd tegen onze vieze vingers en bederven ze veel sneller. Dat beetje verpakking zorgt dus voor een forse vermindering van het voedsel dat we moeten weggooien…

1 Verhoog, David, 2016. Het Nederlandse agrocomplex 2015. Wageningen, LEI Wageningen UR (University & Research centre)
2 FOA, 2012. Coping with water scarcity. Via: METABOLIC, 2016. The Global Food System: an analysis
3 Verhoog, David, 2016. Het Nederlandse agrocomplex 2015. Wageningen, LEI Wageningen UR (University & Research centre)
4 Noordhoff Uitgevers bv, 2014. De bosatlas van het voedsel
5 Sieverts, Thomas, 2000. Cities without Cities: An interpretation of the Zwischenstadt. Taylor & Francis Ltd.

The post Zwarte dozen appeared first on Bright.

We moeten onze wijken aanpassen aan een veranderend klimaat. Tegelijk moet er in de wijk nog veel meer gebeuren om daadwerkelijk toekomstbestendig te worden. Hoe kunnen we deze opgaven aan elkaar koppelen? En wat levert dit op voor de mensen die in deze wijken wonen? Door middel van ontwerpend onderzoek ontwikkelden wij tien koppelkansen en tekenden die in voor een zestal veel voorkomende wijktypes in Nederland.

Klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving

Het klimaat verandert. Ten opzichte van de start van het industriële tijdperk is er al een temperatuurstijging van ruim één graad. Deze temperatuurstijging heeft grote impact op onze gebouwde omgeving. De gebouwde omgeving krijgt te maken met drie extremen: extreme regenval, extreme droogte en extreme hitte. Deze extremen kunnen zorgen voor respectievelijk: wateroverlast, verzakkingen en een gezondheidsrisico voor bijvoorbeeld ouderen. Er is dus een noodzaak om onze gebouwde omgeving aan te passen zodat de gevolgen van de klimaatverandering beperkt blijven.

Programma van eisen van de gebouwde omgeving

Klimaatadaptatie is niet de enige urgente opgave voor de gebouwde omgeving. De gebouwde omgeving moet CO2 neutraal, gezond, inclusief voor mensen én dieren, groen divers, bereikbaar, vitaal, energie producerend etc. zijn. Om alle abstracte ambities te vertalen naar concrete uitgangspunten voor stedelijke ontwikkeling hebben wij het programma van eisen voor een toekomstbestendige gebouwde omgeving opgesteld. Dit programma van eisen vraagt ook om nieuwe functionaliteiten in de stad, de bouwstenen.

De noodzaak tot meekoppelen

Observatie

De beschikbare ruimte in de gebouwde omgeving is schaars. De vraag is of alle bouwstenen horende bij het programma van eisen wel passen in bijvoorbeeld het straatprofiel. Naast een schaarste aan ruimte is er druk op de tijd, beperkte financiële middelen en een tekort aan kennis en arbeid. En het draagvlak om in de bestaande bebouwde omgeving werkzaamheden in de straat uit te voeren is broos. Zeker als voor iedere opgave apart in de ondergrond gewoeld moet worden.

Het schaalniveau van de wijk

Maar op welke schaal koppelen we deze opgaven aan elkaar? Wij hebben om verschillende redenen gekozen voor het schaalniveau van de wijk. Op het schaalniveau van de wijk ontmoeten de systeemkeuzes voor bijvoorbeeld de energietransitie de directie leefomgeving. Ook kun je wijken op basis van bouwjaar, dichtheid en typologie ook gaan categoriseren. Daardoor worden wijken op verschillende plekken in Nederland vergelijkbaar met elkaar. De ervaringen met een bloemkoolwijk uit Arnhem zouden best wel eens relevant kunnen zijn voor een bloemkoolwijk in Bergen op Zoom.

Tegelijk is iedere wijk zeer specifiek. De ondergrond, de ligging in de stad en de bevolking zijn nooit hetzelfde. Dat maakt ook dat voor iedere wijk een zelfde set principes zou kunnen leiden tot een andere uitwerking.

Voor dit onderzoek hebben we ons gebaseerd op de dertien wijkypes die de Hogeschool van Amsterdam heeft ontwikkeld voor het onderzoek Het Klimaat past ook in uw Straatje.

Slimme pakketjes

Hoe zoeken we naar koppelkansen in de wijk? De bouwstenen voor een toekomstbestendige wijk vormen de basis. Maar enkel het combineren van technische functionaliteiten is nog geen koppelkans. Een koppelkans, of slim pakket van bouwstenen, moet altijd iets bijdrage aan de leefomgevingskwaliteit van een wijk. Alleen dan neemt het draagvlak en daarmee de slagingskans voor een koppelkans toe.

Tien pakketjes voor zes wijktypes.

We hebben een selectie van zes wijktypes gemaakt. Van deze wijktypes weten we dat ze met één of meerdere urgente opgaven te maken hebben. Denk hierbij aan herstructurering, sociaal-maatschappelijke opgaven, verduurzaming of verdichting. Voor deze zes wijktypes hebben we tien slimme pakketjes ontwikkeld. Deze combinaties van een adaptatiemaatregel, een andere technische werking én een bijdrage aan de leefomgevingskwaliteit leveren per wijktype een andere oplossing, business case en ruimtelijk voorstel op. Uiteraard is niet ieder pakketje in ieder wijktype even relevant maar de bijna vijftig voorstellen laten zien dat er veel koppelkansen zijn. Veel van de koppelkansen kunnen in de openbare ruimte gemaakt worden, bijvoorbeeld door een integrale aanpak van straten, zowel onder- als bovengronds.

Ook burgers kunnen werken aan koppelkansen door collectief maatregelen te nemen in tuinen en op daken. Ook zullen er hybride combinaties tussen publiek en privaat gaan ontstaan. De opslag van warmte, water, elektriciteit, auto’s en herbruikbaar (bouw)materiaal kan gecombineerd en gestapeld worden in een nieuw type iconische collectieve voorzieningengebouwen.

nieuwe collectieve voorzieningengebouwen

klimaatstraat

collectieve binnentuinen

The post Klimaatadaptieve combinaties appeared first on Bright.

We leven in een fascinerende “voedseltijd”. De ontwikkelingen op het gebied van nieuw voedsel gaan enorm hard. Innovaties in hoe we voedsel aangeleverd krijgen, maar ook culturele factoren hebben een ontzettend grote invloed op onze voedselindustrie. We staan nu aan de vooravond van een cruciaal omslagpunt. Hoe ver gaan deze ontwikkelingen eigenlijk en wie leidt deze change?

We hebben te maken met een afnemende voorraad grondstoffen, verspilling, veroudering, bevolkingsgroei en veranderende voedseleisen. Dat betekent dat de voedselindustrie zich moet vernieuwen. Het is tijd voor een nieuwe generatie ingrediënten, processen en nieuwe merken, die deze challenge aan gaan. Wellicht verdwijnt het voedsel dat we nu kennen. Die radicale verandering vraagt lef van de voedselindustrie. Een enorme uitdaging!

De grootste voedselinnovaties komen op dit moment uit Silicon Valley en van kleine lokale start-ups om ons heen, zoals de start-up Super Juicer, de veganistische plantaardige hamburgers van Impossible Foods, maar ook dakkassen, waar vissen gekweekt worden die met hun poep sla laten groeien. Deze baanbrekende ontwikkelingen onderstrepen de groeiende potentie om de toekomst van ons voedsel te evolueren en nog belangrijker om uiteindelijk onze gezondheid te verbeteren en duurzamere productiemethodes op te zetten.

Voor deze evolutie is een enorm progressieve houding nodig, om radicale veranderingen te creëren. Maar waarom lijkt dit probleem alleen opgepakt te worden door Silicon Valley en kleine start-ups? Waarom leiden bestaande merken met voldoende financiële middelen, rijke historie en expertise deze innovatie niet?

Als grote bestaande merken zich zouden verrijken met nieuwe technologie om hun eigen diensten, producten, productie en transport inzichtelijk te maken? En als ze de consument betrekken bij deze innovaties? En met kleine loops zouden werken net als de start-ups, zouden deze innovaties dan niet nog sneller gaan?

En heeft de consument eigenlijk niet een net zo’n grote rol in deze evolutie? Wat gebeurt er als bestaande merken een “samenwerking” opzoeken met echte consumenten, hun krachten bundelen, zodat de evolutie kan gaan plaats vinden?

Als we echt innovatieve producten willen maken, die goed smaken en voldoen aan onze wensen, zullen we allemaal een andere mindset moeten gebruiken. We moeten over grenzen heen stappen en nieuwe onnatuurlijke samenwerkingen aangaan.

We zien een enorm belang in het transparant maken van de huidige voedselindustrie, het vergroten van het bewustzijn van de consument. En aan de andere kant, een innovatieve push voor bestaande merken, om zich voor te bereiden op het feit dat over twintig jaar de schappen in de winkel totaal anders zijn en de bestaande supermarkt wellicht helemaal overbodig is geworden.

Relevant op dit moment is dat de wereldmarkt in transitie is. Grote handelsblokken veranderen hun houding ten opzichte van vrijhandel en protectionisme. Daarnaast groeit de wereldhandel, maar verschuift het zwaartepunt voor zowel vraag als productie. Nederlands rol als producent voor de wereldmarkt en als draaischijf in de wereldwijde voedsellogistiek hangt duidelijk samen met de situatie van de afgelopen decennia. Veranderingen hebben daar sowieso invloed op. Mogelijke toekomsten moeten dus rekeningen houden met óf een nog groter handelsvolume en meer productie in Nederland óf een productie die zich op ons land zelf richt, met kleinschaligere productie, maar ook zonder grote doorvoer en de mogelijkheid om onze vraag buiten de landsgrenzen op te lossen.

De tweede kernonzekerheid gaat in op de houding van de consument. Accepteert hij nieuwe technologieën in onze voedselproductie en -verwerking? Of neemt de vraag naar ‘authentiek’ eten een grotere vlucht? Voorlopig ontwikkelt de vraag naar beide zich gestaag. De Dutch Weed Burger verenigt beide richtingen zelfs in één product. Vaklui bakken deze sappige burger, een novelty food gemaakt met ingrediënten als geroosterde sojasnippers, zeewier en algen. Deze ontwikkelingen zijn nog kwetsbaar voor aantastingen van de reputatie. Incidenten met voedselveiligheid kunnen ineens een grote verandering veroorzaken.

Als we de kernonzekerheden en de eerder beschreven observaties en trends projecteren op het assenkruis zien we dat de verschillende ontwikkelingen plaatsvinden in de vier kwadranten. Alle vier zijn voorstelbaar en relevant om verder uit te werken. Wij hebben deze vier scenario’s als volgt getypeerd en uitgewerkt:

Organic Fantastic
Supersize Me
Silicon Valley
Homegrown

Deze scenario’s hebben verschillende uitwerkingen op het Nederlandse voedsellandschap. Om inzicht te krijgen in die gevolgen maken we gebruik van een herkenbare omgeving zoals die op vele plekken in ons land kan bestaan.

Hier vinden we een stadje met voorzieningen als winkels, scholen en een station. Aan de rand liggen de werklocaties: bedrijventerreinen met kantoren en, specifiek voor een voedsellandschap, een aantal kassen en grote hallen voor opslag en verwerking. In de omgeving zijn de boerderijen met weilanden. Bundels van infrastructuur verbinden de verschillende functies met de rest van de regio, van het land en de wereld.

Dit scenario gaat uit van een toekomst waarin de voedselconsument wantrouwend staat tegenover technologische modificatie van het voedsel en een hoge kwaliteit voedsel eist waarvan de oorsprong altijd is te traceren. Deze ontwikkeling is veroorzaakt door een groot aantal voedselschandalen wereldwijd: geknoei met paardenvlees in Europa, fraude met melkpoeder in China, etc.

De herkomst van het voedsel is niet maatgevend, zolang dit maar transparant is. Ook de opkomende middenklassen in China en India wensen alleen nog maar organisch en biologisch te eten. De goede reputatie van Nederland op het gebied van voedselveiligheid betaalt zich uit: midden- en kleinbedrijf richten zich op de wereldmarkt waar hun afzet enorm groeit. Ook grote multinationals op het gebied van voedsel moeten mee in de trend van ‘verklaarbaar’ voedsel. Ketens zijn totaal transparant en eerlijk. De toemende vraag legt wel druk op de binnenlandse productie. Kenniscentra Wageningen en Boskoop doen goede zaken door het ontwikkelen en verspreiden van oude en nieuwe technieken. Dankzij een herwaardering van eeuwenoude technieken als rotatiebouw, de inzet van ecologische bemesting en bestrijdingsmiddelen, en intensieve zee/landbouw in de Noordzee en de Waddenzee behoudt Nederland haar enorme overschot op de handelsbalans van agrarische producten.

Voor het landschap betekent deze ontwikkeling dat het agrarisch gebied toegankelijker is geworden. Grote, gestapelde zichtstallen tonen zich langs fiets- en wandelroutes en bezoekers lopen daar eenvoudig onaangekondigd binnen. Ook mengt de stad zich met het ommeland, door commerciële urban farming en buurtmoestuinen die hele straten, parkeerterreinen en ongebruikte bedrijventerreinen overnemen. Producenten weten dat het publiek kritisch is. Consumenten willen weten wie verantwoordelijk is voor de dagelijkse maaltijd. Elk bedrijf verkoopt daarom ook op de locatie van productie. Zo combineren ze marketing en verkoop. Veel van deze producten zijn ook rechtstreeks van de producent te bestellen wat wel ten koste gaat aan de one-size-fits-all formule van veel supermarkten.

In dit scenario is volop ingezet op schaalvergroting van de bestaande voedselproductie. Sappelende boeren hebben hun bedrijf en land verkocht aan internationale investeringsfondsen die nu veel grotere, gespecialiseerde boerenbedrijven draaien. Het gemiddelde melkveebedrijf heeft tweeduizend koeien, twintig keer zoveel als in 2016. De eisen aan weidegang, stikstof-, fosfaat- en melkquota zijn losgelaten. Nu olie niet meer voorhanden is, maakt de circulaire economie dankbaar gebruik van deze chemische grondstoffen. Het vervoer van chemicaliën over de weg is inmiddels veel groter dan de belasting door melkwagens, maar ook leidingnetten voor deze stoffen verbinden platteland en industriële complexen. Het laatste beetje afval dat echt niet meer te gebruiken is, zorgt via vergisting voor de energievoorziening.

Voedsel wordt verhandeld op de schaal van de wereld en Nederland speelt dankzij de ligging en aanwezige expertise een belangrijke rol. De logistiek bedient de wereld en ons land verdient hier bakken met geld aan. Wel is het vervoer van bulk en grondstoffen steeds meer losgelaten. Verwerkte producten brengen meer op en hebben per volume een veel hogere waarde. De verwerking van onze eigen productie gebeurt dan ook steeds meer in Nederland. Vanwege het grote belang van transport én de gestegen brandstofprijzen en koolstofbelasting wegen chemie miles zwaarder dan food miles. Vervoer per vliegtuig is voor veel voedingsmiddelen rendabel. Over de Nieuwe Zijderoute, de spoorverbinding met China, rijden elke dag weer treinen vol babyvoeding, kaas, snoepgoed en frisdrank naar de nieuwe middenklasse in Azië. Opslag en verwerkende industrie concentreert zich daarom rond de internationale knopen: vliegvelden, havens en containerterminals langs de sporen.

Op het platteland is de variatie compleet verdwenen: landbouwkavels zijn samengevoegd en gericht op dezelfde tien soorten gewassen. Door toename van het areaal aan glastuinbouw en door gebruik te maken van genetisch modificatie is de opbrengst gestegen zonder behoefte aan extra bestrijdingsmiddelen en bemesting. Hierdoor is overal voldoende voedsel voorhanden om de tien miljard bewoners te voeden. In ons land is door de vergrootte draaischijffunctie elk denkbaar soort voedsel altijd beschikbaar. Zin in Thaise doerian of schorpioenfilet uit de Atacamawoestijn? Gewoon verkrijgbaar bij de lokale hypermarché. Daar is de keuze gigantisch, maar in heel Nederland blijven slechts vijf formules over, één per inkooporganisatie. Hun macht neemt toe door exclusieve banden met producenten die eerder in de ketens zitten.

In dit scenario speelt technologische ontwikkeling een belangrijke rol. Door verregaand beleid op gebied van natuurbescherming, tegengaan van ontbossing, etc. is de beschikbare grond voor het verbouwen van voedsel verminderd. Hoge transportkosten maken het onrendabel voedsel over de hele wereld te transporteren. Hierdoor zijn consumenten in Nederland afgesneden van traditionele voedselwingewesten in andere landen. Voedingsmiddelen zijn alleen nog beschikbaar als ze lokaal gekweekt of gemaakt zijn. Om aan de brede vraag te voldoen, is de productie daarom sterk gevarieerd, met kleinschaligere teelt.

De liefde voor gadgets is overgeslagen naar onze eetlust. Bijzondere, samengestelde en vernieuwende soorten voedsel zijn populair. Soms zó geavanceerd en zó duur dat ze alleen als geschenk worden gegeven bij bijzondere gebeurtenissen als bruiloften, geboorten en jubilarissen: event food, naar het voorbeeld van de Japanse vierkante watermeloenen.

De innovatie is aangewend om tot fundamenteel nieuwe productievormen te komen. Denk hierbij aan alternatieve grondstoffen met algen en insecten als bron van eiwitten, hightech precisielandbouw door drones en speciaal kunstlicht. Hierdoor zijn we veel minder afhankelijk van de aanvoer van grondstoffen en producten uit het buitenland. Ook is de kwaliteit van de omgeving (bodem, water, lucht, etc.) sterk verbeterd. Productie en verwerking zijn verregaand gerobotiseerd, wat de voedselveiligheid verbetert en de producten geschikt maakt als vervanging van veelgebruikte geneesmiddelen.

Nederland is in dit scenario zelfvoorzienend, net als vele andere regio’s. Iedereen staat voor dezelfde uitdagingen. Kennis en expertise wordt volop uitgewisseld tussen de verschillende regio’s. Veel bedrijven die eerder grootschalige massaproductie draaiden, hebben hun kennis van de processen in klinkende munt omgezet. De omzet uit verkoop is weliswaar sterk ingezakt, maar producenten uit de hele wereld onderzoeken hier hoe zij hun eigen productie kunnen optimaliseren. Het zwartedozenlandschap is getransformeerd naar een advieslandschap: de plek die showcaseprojecten tentoonstelt.

Duurbetaalde Nederlandse consultants reizen de hele wereld over om hun advies te verkopen. In hun voetspoor reizen de marketeers en storytellers mee, om een total package van verhaal en product (in licentie) aan te bieden. Food Valley Wageningen, de Meat Valley in de Peel, de Noord-Hollandse Seed Valley en de Friese Grass Valley zetten Brainport Eindhoven in de schaduw en strijden jaarlijks wie de meeste patenten scoort.

Vertrouwen speelt een belangrijke rol in dit scenario. De angst voor het vreemde en voor de vreemdeling is groter dan ooit. Dit geldt ook voor de omgang met voedsel. De vraag vanuit het buitenland is vrijwel ingestort door protectionistische maatregelen en belemmerende bilaterale overeenkomsten. Ook de Nederlandse consument heeft weinig behoefte aan producten van over de landsgrenzen. Wat de boer niet kent, dat eet ‘ie niet. Liever richten we ons op vertrouwde producten en trekken we ons terug in eigen kring. Autonomie en onafhankelijkheid zijn belangrijk om de zaakjes zelf te regelen. Dit geeft een samenleving opgebouwd uit kleine maar zeer hechte gemeenschappen die zich sterk naar binnen richten.

De basis voor de voedselhandel zal de streekmarkt zijn waar verbouwer en afnemer elkaar wekelijks ontmoeten. Food miles zijn de belangrijkste graadmeter voor de logistiek van voedsel. Niet uit ideologische overtuigingen maar door pure pragmatiek. Wat je eet, is afhankelijk van de afstand die de producent kan afleggen naar de markt, of die je zelf wil fietsen om de producten te halen. Logistiek wordt zo weer zichtbaar in de regio. Cirkels van een kilometer of dertig voorzien in een volledig dieet van streekproducten. De afwisseling op het platteland neemt enorm toe om zo een gevarieerd aanbod te bewerkstelligen. Noodgedwongen eten we veel meer seizoensgebonden. Fruit is vooral in de zomer en het najaar beschikbaar. In de winter heerst de spruitjeslucht en is het hutspot wat de pot schaft.

Het ideaal van sterke gemeenschappen geeft ook een hernieuwde waardering voor de ruil als bevestiging van een goede relatie, local for local. Dit vergroot de waarde van arbeid, wat kleinschalige specialisatie binnen de gemeenschap zinvol maakt. In elk dorp en elke buurt is wel een bakkertje te vinden. Nu efficiëntie en lage prijs niet meer doorslaggevend zijn, komt ruimte vrij voor natuurontwikkeling. Deze ecologische verbetering betaalt zich uit in een gezonder land. Het open, kale land verliest zijn logica. Gemeenschappen vestigen zich op overbodige en verlaten boerenerven om zelf de productie in de hand te nemen. Elke plek kent wel een moestuin met daarnaast een gaarkeuken. De ervaring van samen eten is onbetaalbaar.

The post Ministerie van Voedsel appeared first on Bright.

“An imaginative leap into the future”, dat is de omschrijving die Peter Schwartz geeft van een scenario. Een krachtig en voorstelbaar beeld van de toekomst. Geen voorspelling uit de glazen bol maar een verkennend verhaal dat de huidige stand van zaken en onvermijdelijke trends verrijkt met een uitwerking van de factoren die nu nog onzeker zijn.

Schwartz heeft zijn ervaring opgedaan bij Shells Scenarios Team. Onder leiding van Pierre Wack ontwikkelde dit team in de jaren zeventig alternatieve toekomstbeelden. Dat hielp de top van het bedrijf om beslissingen af te wegen in een breder kader dan alleen de business-as-usual. De lange termijn van investeringen van oliebedrijven dwingt namelijk om rekening te houden met een wereld die wezenlijk anders kan zijn dan vandaag. Het extrapoleren of doortrekken van de huidige gang van zaken biedt dan te weinig houvast.

Eerder al gebruikte de Amerikaanse militaire denktank RAND Corporation het scenariodenken voor veel extremere voorbeelden. Herman Kahn bedacht ondenkbare gebeurtenissen die in de Koude Oorlog konden plaatsvinden¹. Ondenkbaar in de zin van onvoorstelbaar: daden van nucleaire oorlogsvoering. Met behulp van de speltheorie onderzocht hij hoe de machtsblokken zouden reageren op bepaalde hypothetische acties van de tegenstander. Juist door de extreemste scenario’s op een objectieve manier te analyseren bood hij evenwicht aan de fatalistische Mutual Assured Destruction (MAD), de doctrine van gegarandeerde wederzijdse vernietiging die daarvoor in feite als business-as-usual gold.

De impasse in het denken over ons voedselsysteem is gelukkig minder catastrofaal dan in die tijd. Toch voelen we ook nu dat zaken veranderen en dat we dat niet altijd onder controle hebben. De trends – driving forces genaamd in het scenariodenken – wijzen op verschillende ontwikkelingen die soms strijdig met elkaar zijn. Zo heeft een groeiende en rijkere wereldbevolking meer eten nodig en dus een grootschaligere productie. Het vruchtbare Nederland produceert al voor export over de hele wereld. Maar consumenten vragen ook om producten die uit de eigen omgeving komen. In abstracte zin laait zo de discussie op tussen wereldwijde vrijhandel en lokaal protectionisme. We gaan bewuster om met ons voedsel en verlangen naar een ambachtelijke, ‘echte’ maaltijd. Tegelijkertijd zoeken we geavanceerde, bijna farmaceutische, voedingsmiddelen om de gezondheid een handje te helpen. Ook producenten zijn zoekend: maken ze hun huidige manier van werken slimmer en efficiënter om zo een goede kwaliteit en volume voor een lagere prijs aan te bieden? Of geloven ze in een markt voor bijzondere producten en investeren ze nu in maatregelen die op termijn mogelijk meer omzet genereren?

Wie zich verdiept in de vragen rondom voedsel en het voedselsysteem raakt makkelijk de weg kwijt. In het woud van feiten en meningen is niet altijd duidelijk wat ‘goed’ is. Het gaat om complexe materie wat het moeilijk maakt om de gevolgen van onze keuzes en acties in te schatten. Soms voelt het zelfs alsof we helemaal geen keuze hebben of dat die keuze niet zo veel uitmaakt.

Precies bij dit soort situaties biedt het scenariodenken uitkomst. Omgang met complexiteit en onzekerheid zijn namelijk kern van de methode. Peter Schwartz haalt de Zweedse neurobioloog David Ingvar aan die scenario’s memories of the future noemt². De bij Shell ontwikkelde methode is nooit bedoeld om te komen tot het enige juiste scenario, tot één mogelijke toekomst. Daar spreken ze dan ook over explorative scenarios en decision scenarios. Juist de breedte van verschillende voorstelbare scenario’s verkent de keuzes die mogelijk zijn. Deze scenario’s helpen met de voorbereiding op mogelijke toekomsten³. En door de oefening met deze verhalen bouw je een herinnering op, alsof je dit echt hebt meegemaakt. Acties en gevolgen zijn al doorgrond. Zo komen werkelijke gebeurtenissen niet als een verrassing en is sneller duidelijk welke handelingen op dat moment leiden tot een gewenst resultaat.

Deze benadering geeft een handelingsperspectief in schijnbaar hopeloos onzekere situaties. Een van de manieren om scenario’s op te bouwen gebruikt juist twee van de critical uncertainties – “pivotal elements that will act unpredictably, and thus might influence your future”⁴ – om een assenkruis op te bouwen. Op de assen staan de kernonzekerheden, de onzekere ontwikkelingen die van invloed zijn op het verhaal. Voor de ontwikkeling van scenario’s voor de toekomsten van de voedingsindustrie en haar landschappen zoeken we dan ook naar de twee belangrijkste onzekerheden.

Relevant op dit moment is dat de wereldmarkt in transitie is. Grote handelsblokken veranderen hun houding ten opzichte van vrijhandel en protectionisme. Daarnaast groeit de wereldhandel, maar verschuift het zwaartepunt voor zowel vraag als productie. Nederlands rol als producent voor de wereldmarkt en als draaischijf in de wereldwijde voedsellogistiek hangt duidelijk samen met de situatie van de afgelopen decennia. Veranderingen hebben daar sowieso invloed op. Mogelijke toekomsten moeten dus rekeningen houden met óf een nog groter handelsvolume en meer productie in Nederland óf een productie die zich op ons land zelf richt, met kleinschaligere productie, maar ook zonder grote doorvoer en de mogelijkheid om onze vraag buiten de landsgrenzen op te lossen.

De tweede kernonzekerheid gaat in op de houding van de consument. Accepteert hij nieuwe technologieën in onze voedselproductie en -verwerking? Of neemt de vraag naar ‘authentiek’ eten een grotere vlucht? Voorlopig ontwikkelt de vraag naar beide zich gestaag. De Dutch Weed Burger verenigt beide richtingen zelfs in één product. Vaklui bakken deze sappige burger, een novelty food gemaakt met ingrediënten als geroosterde sojasnippers, zeewier en algen. Deze ontwikkelingen zijn nog kwetsbaar voor aantastingen van de reputatie. Incidenten met voedselveiligheid kunnen ineens een grote verandering veroorzaken.

In het project Ministerie van Voedsel laten we zien wat de ruimtelijke uitwerking is van deze scenariobenadering.

1. Kahn, Herman, 2007. On Thermonuclear War. Transaction Publishers
2. Schwartz, Peter, 1991. The art of the long view. Crown Business, New York
3. Wilkinson, Angela, Kupers, Roland, 2013. Living in the Futures. Harvard Business Review
4. Schwartz, Peter, 1991. The art of the long view. Crown Business, New York

The post Herinneringen aan de toekomst appeared first on Bright.

Hoe breng je nieuw leven op een oud fabrieksterrein? In 2008 kocht woningcorporatie Domijn het vijf hectare grote Polaroidterrein aan de rand van het centrum van Enschede. Volledige sloop en nieuwbouw met appartementen was beoogd, maar in de crisis waren de investeringsmogelijkheden beperkt. Ons team ontwikkelde een strategie om het gebied in kleine stapjes te verbeteren en publiek te maken. Zoals dit complex historisch is gegroeid zo kan deze Performance Factory ook in de toekomst blijven doorgroeien.

De transformatie van het gebied is niet een project met een duidelijk begin, een masterplan en een eind. Het is een open proces van continue natuurlijke transformatie, waar toevoegingen en veranderingen het gebied nu en in de toekomst blijvend vormen en veranderen. Vele verschillende gebruiksvormen hebben reeds een plek gevonden of potentiële gebruikers zijn in gesprek met de corporatie. Participanten zijn onder andere een Boulder gym, skatebaan, trampolines, kunsthal, de Nationale Reisopera, maar ook voedselbank, stadskeuken, werkplaats en kantoren.

Na winst van een door Archiprix georganiseerde prijsvraag in 2012 zijn wij vanaf 2013 tot en met de oplevering in de zomer van 2018 betrokken bij de organische doorontwikkeling van het terrein, zonder vast eindbeeld, volgens de analogie van het ‘tuinieren’. Om het gebied op een organische wijze te laten groeien reikt ons voorstel landschappelijke, stedenbouwkundige en architectonische transformatieprincipes aan. Deze principes sturen ontwikkelingen wanneer deze zich aandienen. Als heldere kaders zijn ze jarenlang leidend geweest.

Deze transformatie, als het tuinieren in een cultureel landschap, betekent dat het bestaande terrein én het gebouw bijna klinisch moet worden geanalyseerd. Welke elementen zijn van waarde, welke moeten worden behouden, welke gerestaureerd, waarop kan worden voortgebouwd en wat moet worden verwijderd? Deze analyse is voor zowel de gebouwen als voor het hele terrein uitgevoerd.

Daarnaast hebben we een tool bedacht om specifieke kwaliteiten van gebouwen te koppelen aan de behoeften van gebruikers. Hebben ze liever daglicht? Hebben ze een uitstalling naar de openbare ruimte nodig? Hoe zit het met grootte, isolatie en geluid? En, hoeveel willen ze betalen voor de ruimte en noodzakelijke verbeteringen? Dit maakt het een stuk eenvoudiger om de juiste locatie voor hun vraag te vinden. Het voorkomt ook mismatches die andere gebruikers in de toekomst uitsluiten.

De ontwerper vindt hierbij een nieuwe en langdurige betrokkenheid die verder gaat dan het afleveren van een eindbeeld. Het nieuwe proces vraagt (landschaps)architectonische en stedenbouwkundige strategie en lenigheid. De visie wordt waargemaakt door voortdurend onderhoud en transformatie en door een bemiddelende rol van het ontwerp in een veld van participanten en belangen. Door middel van continu snoeien, aanleggen en, naar aanleiding van ervaring, verbeteren wordt stapsgewijs en organisch nieuwe publieke waarde en kwaliteit gecreëerd.

Het plan Handboek voor de Kweek heeft de jury volledig weten te overtuigen met een degelijke en beheersbare strategie voor de organische ontwikkeling van het gebied. De metafoor van het tuinieren is op overtuigende wijze vertaald in instrumenten voor het ontwikkelen en beheren van zowel het landschap, als de bouwblokken en de architectuur.

Uit het juryrapport

Plankaart ontwerp Maart 2016

The post Polaroid Performance Factory appeared first on Bright.

Productie en consumptie van energie staan letterlijk en figuurlijk ver van elkaar af. Hierdoor ontbreekt het burgers en bedrijven ogenschijnlijk aan noodzaak en interesse om bij te dragen aan de energietransitie. Toch zijn er inspirerende initiatieven van bewoners, bedrijven en overheden in de Stedendriehoek. De totale omvang van deze initiatieven is nog te beperkt om daadwerkelijk het verschil te maken. Tijd om te schakelen.

In de Stedendriehoek is elk dorp en elk landschap net even anders. Allen hebben zij een eigen potentieel om – in verschillende mate – bij te dragen aan de gewenste energieneutraliteit. Technische analyses leveren kennis, maar vormen geen handelingsperspectief. Opschakeling vanuit lokaal initiatief, karakter en draagvlak is nodig. Niet met rekensommen en onrealistische ambities, maar met aansprekende ideeën voor echte plekken. ‘Schakelen’ toont met zes exemplarische illustraties dat een vastomlijnd model overbodig is. Veel afzonderlijke sporen vormen samen ook een robuuste strategie.

Observatie

Opschalen

In de Stedendriehoek zijn interessante en inspirerende initiatieven van (individuele) bewoners en bedrijven te ontdekken die (al dan niet met hulp van de overheid) werken aan een bijdrage aan de energietransitie. Het tempo van implementatie van technische oplossingen en invoering van wetgeving blijft echter onzeker, en is vooral een politieke opgave. Dit mag niet leiden tot verlamming op lokaal niveau.

Opschaling van lokaal initiatief is essentieel. We moeten daarom nauwkeurig kijken naar eigenaarschap en financiering voor elk onderdeel van de energietransitie. Door de ontwerpen te koppelen aan programma’s, vinden we concrete oplossingen en aanleidingen voor een exponentiële versnelling.

“De governance-strategie ‘schakelt’ zowel van onderop als van bovenaf, … zodat de overheid actief, maatgericht kan interveniëren. Er wordt dus niet een globale beweging voorgesteld, maar juist vrij nauwkeurig uiteengezet wat waar moet gebeuren. Dat maakt deze inzending voor een overheid interessant.”

uit het juryrapport

Financiering

De startup-economie dient als inspirerend voorbeeld. Een kleinschalig idee gaat soms al binnen een paar jaar wereldwijd, met geld van achtereenvolgens vrienden en familie, private investeerders en uiteindelijk de belegger.

Vergelijk dit met een sportvereniging met energie-ambities: de leden leggen via crowdfunding (lidmaatschap, sponsorloop, etc.) geld bijeen voor zonnecellen op het clubhuis. De hoofdsponsoren leggen als business-angels geld bij om het dak vol te krijgen. Deze energieke sportvereninging stapt met haar energieproductie en middelen in een – nieuw te vormen – Cleantech1000 fonds. Hieruit komt vervolgens de financiering voor het toevoegen van een warmteopslag bij de aanleg van het nieuwe hoofdveld. Dit vormt de start van een lokaal warmtenet.

Dit Cleantech1000 fonds is het regionale fonds waarin alle eigenaren van alle losse initiatieven, ondernemers en overheid zich verenigen. Allen stoppen een klein deel van hun rendement in dit fonds, dat daardoor groeit en groeit. Hierdoor ontstaat een regionale financieringsstroom die continu kan bijdragen aan opschaling en opschakeling van nieuwe projecten, die op hun beurt ook weer onderdeel worden van de Cleantech1000.

Rol overheid

Ook de regionale overheid is een belangrijke eigenaar in de Stedendriehoek en draagt daarom ook bij aan het Cleantech1000 fonds. Zeker in de opstartfase, wanneer vooral groeikapitaal gevraagd wordt. De overheid moet dit fonds niet zien als een subsidie, maar als belangrijk, zakelijk opererend element in de regionale economie. De basis voor dit fonds ligt in de miljarden uit de verkoop van de energiebedrijven. De provincies Gelderland en Overijssel moeten zich dan ook sterk maken voor de eigen beschikking over de energiegelden.

Dit vergt van de overheden wel een aantal andere competenties. Zij moeten de kans van slagen en het potentieel van een specifiek initiatief inschatten, en vooraf, op basis van vertrouwen, financieren. Niet elke investering zal rendement opleveren, maar door de veelheid van initiatieven ontstaat een balans die op de lange termijn positief zal zijn. Het fonds levert namelijk een rendement dat tastbaar is in de regio.

Laat Cleantech 1000 bloemen bloeien

‘Schakelen’ laat zien dat er met logische koppelingen, vernieuwende vondsten en lokaal eigenaarschap op inspirerende wijze gewerkt kan worden aan de gewenste transitie. Zo draagt elke plek in de regio op basis van haar specifieke profiel bij aan de energietransitie. De interventies spreken tot de verbeelding en zetten de regio als Cleantech-regio op de kaart.

De Stedendriehoek levert wereldwijd producten en diensten die bijdragen aan de transitie naar een duurzame toekomst. Hier ziet de wereld hoe ambitie geworteld raakt in de haarvaten van een regio, trots gedragen door bewoners en bedrijven.

Observatie

Observatie

Observatie

Observatie

Observatie

Observatie

The post Schakelen appeared first on Bright.

Stad en land: it’s all fun and games until…

De wereld telt op dit moment evenveel stedelingen als bewoners van het platteland. Het Nederlandse platteland verandert echter ook snel. Stad en land zijn nauw met elkaar verbonden. In de tentoonstelling “Stad en land” maken bezoekers, soms onbewust, hun eigen ruimtelijke toekomst.

De wanden en vloeren van projectruimte ‘De Fabriek’ in Eindhoven zijn bezaaid met stalen ogen waarin de bezoekers met touw een eigen weefsel kunnen maken, alsof ze in een landschap hun eigen stad of dorp bouwen. De touweninstallatie groeit en verandert naarmate nieuwe bezoekers deelnemen aan het spel. Stad en land is zo een onderzoek in spelvorm naar ruimtelijke regels en vrijheden en de collectieve creativiteit van de menigte.

De installatie gaat over de interactie tussen verschillende deelnemers van dit ruimtelijk spel en de balans tussen regels en vrijheden. Twee teams spelen een ruimtelijke variant van landjepik tegen elkaar met ieder vier kilometer touw. In een wekenlang spel groeit een netwerk dat steeds dichter wordt, met nieuwe vormen die niet meer stedelijk of landelijk zijn, maar hybride. Het landschap van touw nodigt uit tot een strategisch spel met serieuze ondertoon.

Bezoekers ontdekken onder welke druk stad en land staan. De aantrekkingskracht van steden is groot, maar ook het Nederlandse platteland verandert snel. Meer dan vroeger wordt daar gewoond en gewerkt. Het dient als overloopgebied voor de stad én ontwikkelt zich vanuit een eigen logica, bijvoorbeeld als boeren zich op recreatie en wellness gaan richten. Blijft er zo wel ruimte over voor onze voedselvoorziening? Zal de productie van ons voedsel steeds intensiever gebeuren of vinden we hier juist ruimte voor in de stad? Stad en land zijn geen gescheiden systemen, maar nauw met elkaar verbonden. The Cloud Collective onderzoekt deze vervlechting spelenderwijs.

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

photography: Peter Cox

The post Stad en land appeared first on Bright.

Dit project aan de Hopliedenkade blaast de oude binnenhaven van Tilburg nieuw leven in. Een imposante stalen constructie voegt een hoogwaardige openbare ruimte toe aan de stad en biedt ruimte aan een nieuw restaurant. Het robuuste paviljoen dient als helder baken voor gasten van de passantenhaven van de stad.

Verhoogde openbare ruimte

Het gebouw herbergt een bijzondere combinatie van een publieke en private functie op een belangrijke plek in de stad. De Hopliedenkade werd gebruikt voor de overslag van bouwmateriaal en bood In recentere tijden plaats voor publieke evenementen. Nu is het de plek waar het restaurant RAK de pier deelt met een verhoogd publiek plateau en een overdekte openbare ruimte. Het paviljoen maakt op verschillende manieren gebruik van de ligging van de pier: Het restaurant staat strak aan het water en biedt bezoekers een mooi uitzicht en houdt tegelijkertijd ruimte vrij, zodat de pier voor iedereen toegankelijk blijft. Het dak vormt een schuilplek voor de regen. Tegelijkertijd kunnen er nog steeds op allerlei manieren evenementen georganiseerd worden.

Een contextueel icoon

De vormgeving van het paviljoen is geënt op de lokale eigenschappen van de historische haven. De logge zwarte museumschepen en de robuuste bruggen vormen iconische attributen aan het havenpark. De basale hoofdvorm, de robuuste constructie, de matte zwarte gevelvlakken en de combinatie van staal en hout verwijzen naar de materialen in de omgeving. Het constructieve plateau dient meerdere doelen: In een traject van ontwerpen en bouwen werd een constructieprincipe ontwikkeld waarbij alle bouwkundige elementen van vloerafscheidingen tot zonwering een integraal onderdeel van de constructie werden. Zo wordt het paviljoen een vanzelfsprekend iconisch onderdeel van het openbare ruimte in de Piushaven.

Observatie

Stevige constructieve architectuur

De donkere zware rand is integraal onderdeel van de draagconstructie: om de historische houten fundering niet aan te tasten zijn de kolommen twee meter naar binnen gebracht. De overstekken worden waar nodig opgevangen met het stalen randkader. De momentvaste constructieknopen en afwezigheid van stabiliteitswanden zorgen voor een volledig vrij indeelbare plattegrond. De overgedimensioneerde constructie en robuuste knopen maken intensief publiek gebruik op het dek mogelijk.

De constructie is de architectuur en vormt daarmee een krachtige toevoeging aan de Piushaven.

The post Piushaven Paviljoen appeared first on Bright.

In het papierdorp Eerbeek zien we mogelijkheden voor een modern energielandschap. Een nieuwe interpretatie van het bestaande maakt erfgoed actueel en vormt aanleiding voor een breed gedeeld verhaal over de betekenis van energie.

Nieuwe kracht in een eeuwenoud landschap

Eerbeek is een dorp met twee gezichten. Het eerste toont zich met drie rookpluimen aan de horizon wanneer je aankomt. Wat is hier aan de hand? Overal in de straten voel je de aanwezigheid van een moderne papierindustrie. Het is haast onvoorstelbaar dat mensen zo dicht bij deze bedrijvigheid wonen. Toch ervaren inwoners weinig overlast, blijkt uit onderzoek. Maar liefst driekwart van de bewoners verdient zijn geld in de papierfabrieken en bij gerelateerde bedrijven. De schoorsteen moet roken.

Observatie

Verborgen achter deze oppervlakkige verklaring ligt het andere gezicht. Eerbeek dankt zijn bestaan aan de papierindustrie die vierhonderd jaar geleden langs de beek ontstond. De bossen op de Veluwe zijn aangeplant om het zand op de woeste vlakte vast te houden en als productiebos voor de papiermolens. Sprengkoppen voeden de beekjes die zijn uitgegraven om zoveel mogelijk energie uit te halen. De waterpartijen op de landgoederen rond de Veluwe zijn esthetisch maar dienen ook als ‘wijers’, bedoeld om water op te sparen en een serie van papier-, koren- en oliemolens in gang te zetten. Het landschap is een verbonden systeem, gemaakt om alle aanwezige energie te benutten. In dit belangrijke cultuurhistorische landschap is overal de mensenhand te zien. Energie zit in de haarvaten van de identiteit van dit papierdorp.

Observatie

Erfgoed onder druk

Nu is de situatie anders. Energie komt via ondergrondse leidingen uit de Groningse gasvelden en is zo goedkoop dat de restwarmte tien kilometer verderop in de IJssel verdwijnt. Water voor het industriële proces wordt uit diepe bronnen gepompt. Op het vele vrachtverkeer na is de infrastructuur van de papierindustrie onzichtbaar. De historische verbanden tussen landschap en industrie zijn uit elkaar getrokken en verdwenen.

De beek is niet meer nodig. Het historische productieve landschap moet wel onderhouden worden. Ongebruikt slibben de beken en sprengen dicht. Datzelfde geldt voor het gebouwde erfgoed. Als het economische belang van de papierfabrieken verdwijnt, vergaat ook het industriële erfgoed.

Oude verhalen, nieuwe energie

Dat Eerbeek bestaat dankzij de beek, dat snapt iedereen. Mensen herkennen verhalen uit het verleden in hun omgeving. Die verhalen zijn sterk genoeg om aanknopingspunten te bieden voor toekomstige ontwikkelingen. En dat is nodig. De papierindustrie verbruikt namelijk een ongelooflijke hoeveelheid energie. Op korte termijn zal dit veranderen, aangezien ook in Eerbeek de gasbrief van minister Wiebes is aangekomen. We moeten energie besparen, slimmer inzetten en alle beetjes benutten. Eigenlijk net als vroeger.

De energietransitie vormt zo een kans om het energielandschap te herstellen. Geothermie – aardwarmte als duurzaam alternatief voor aardgas – biedt duurzame, betrouwbare en betaalbare energie aan de papierindustrie. De restwarmte is te gebruiken voor nieuwe bedrijvigheid, recreatie, agrarische teelt en de verduurzaming van woongebieden. Het gesprek over de energie gaat zo niet langer alleen over kosten en techniek. Niemand krijgt het tenslotte warm van een terajoule. Eerbeek benadrukt juist het belang van de verbanden tussen energie, landschap, identiteit, comfort en economie.

Oog op de toekomst

Deze kennis hebben wij vertaald naar tijdelijke installaties die mogelijke toekomsten voorstelbaar maken. Deze installaties laten zien welke kansen er zijn voor bijvoorbeeld een vergroot woongenot, een nieuwe economie en voor recreatie. Het zijn prikkelende objecten met de kracht om bewoners en ondernemers te inspireren, en een extra aanleiding voor toeristen om Eerbeek te bezoeken. Deze interventies in de publieke ruimte geven aanleidingen voor een gemeenschappelijk gesprek over de grotere opgaven die in Eerbeek spelen. En vanuit deze gesprekken met bewoners, ondernemers en bezoekers ontstaat zicht op een breed gedeeld verhaal over de betekenis van energie in Eerbeek.

The post Energiek Eerbeek appeared first on Bright.

Vanwege de aanleg van de N18, de Twenteroute, zijn de huidige verblijfplaatsen van de vleermuizen gesloopt. Op enkele honderden meters afstand biedt Het Teesinkbos een voedselrijke omgeving door de combinatie van open en gesloten bos, open water en de Teesinkbeek. Direct vanuit hun nieuwe verblijf jagen de vleermuizen langs de bosrand en boven het meertje op insecten.

Op het landgoed van het voormalige Huize het Teesink is een nieuw bouwwerk verschenen. Een folly, een ontoegankelijk gebouw zonder ramen en zonder deuren. Zonder functie, lijkt het. Maar deze toren is wel degelijk in gebruik. Dit is namelijk het nieuwe verblijf van bijzondere vleermuizen: een zomer- en winterverblijfplaats voor de laatvlieger en de zeldzame gewone grootoorvleermuis en een kraam- en winterverblijfplaats voor de gewone dwergvleermuis. De toren is het belangrijkste nieuwe onderkomen voor vleermuizen in Overijssel.

Met zeven meter is dit het hoogste vleermuishuis van Nederland en elk detail is toegespitst op de nieuwe bewoners. Zo bestaat de onderste helft uit gipsen muurtjes met openingen van 2 tot 3 cm waar de vleermuizen ’s winters wegkruipen. Een pijp die in de grond staat, zorgt dat de toren continu vochtig is. De ruwe baksteengevel geeft houvast aan aanvliegende vleermuizen. Via open stootvoegen kruipen ze naar een smalle spouw. Dit is allemaal precies groot genoeg om warm te blijven, maar zo smal dat de boommarter niet naar binnen kan.

De bovenkant is een houten kapconstructie, net als een ouderwetse zolder. Aan de balken hangt ’s zomers de grootoorvleermuis – met een spanwijdte van 38cm de grootste vleermuis van Nederland. De oud-Hollandse, holle dakpannen zorgen voor extra verblijfplaatsen. De hoge punt en het afgeschuinde dak liggen precies in de aanvliegroutes. Ook in de gevel zijn schuilplekken, tussen de overlappende eikenhouten panelen.

Landschap Overijssel heeft het gebied recentelijk prachtig in oude staat hersteld. Vanaf de paden wandel je nu langzaam om de toren heen. De lichte baksteen steekt af tegen de begroeiing, de houten bekleding vergrijst en gaat steeds meer op in de omgeving. Spiegelend in het water is het beeld telkens anders. Een bord geeft uitleg over het bouwwerk en zijn bijzondere bewoners. Maar in de buurt komen kan niet: dit is het thuis van de vleermuis.

The post Vleermuishuis Teesinkbos appeared first on Bright.

Zeeland is klaar voor een nieuwe eeuw. Een eeuw met uitdagingen die vragen om slimme oplossingen waar natuur, energie en menselijk gebruik bij elkaar komen.

De zeespiegel stijgt, de dijken staan onder druk, de getijslag neemt toe en slikken en schorren kalven af. De Westerschelde biedt ruimte waar ingenieurs en natuur samen kunnen werken aan een nieuw landschap. Een landschap in beweging. Waar water stroomt en sediment spoelt, waar nat en droog elkaar telkens afwisselen. Een landschap vol nieuwe energie, om trots op te zijn.

Stroom koppelt de opwekking van duurzame energie aan de noodzakelijke klimaatadaptatie van het Zeeuwse land. De kustverdediging en biodiversiteit lijden onder de sterke stroming in de Westerschelde. Vergaande uitdieping en verbreding van de vaargeul versterken dit. Het jaarlijks uitbaggeren van de Westerschelde kost bovendien vele miljoenen euro’s.

De natuurlijke en kunstmatige sedimentenstroom is om te zetten in bio-based constructies voor de kust: bassins die het water tussen de getijden vasthouden. De momenten van in- en uitstroom genereren energie door middel van turbines. De bassins functioneren als slibmotor en creëren een laagdynamisch, ondiep en slibrijk landschap tussen het land en de diepe vaargeul. Onderhoud aan de vaargeul wordt zo gekoppeld aan herstel van de platen, slikken en schorren. Een ingreep met hoge ecologische waarde in het estuarium.

Observatie

Het estuarium krijgt meer ruimte om te bewegen, met diepe geulen en volop ruimte voor slikken en schoren. Met ieder getij stroomt meer water het gebied in. Hierdoor worden de stroomsnelheden in de geulen groter. Zo neemt de natuurlijke diepte toe en de hoeveelheid baggerwerk af. Een bijkomend voordeel is een vergroting van de veiligheid langs de oevers door een verlaging van de hoogwaterstanden. Dat is met name voor de kades in Antwerpen van belang.

In de komende eeuw laat het in- en uitstromende zeewater sediment achter. Zo draagt zij bij aan de natuurlijke dynamiek van de Westerschelde. Dit levert een bruikbaar landschap op voor visserij, verschillende soorten natte en zilte teelt, in een gebied met een grote biodiversiteit. Deze combinatie is bijzonder aantrekkelijk voor toeristen. In gebieden met kwetsbare dijken (zoals Terneuzen – Antwerpen) levert dit voorstel een landschap op dat natuurlijk meebeweegt en meegroeit met de verder stijgende zeespiegel.

Observatie

Energie-opwekking is integraal onderdeel van dit nieuw gewonnen landschap. Er ontstaat letterlijk ruimte voor het oplossen van meerdere opgaven in en langs de Westerschelde. Een nieuwe samenwerking van natuur en ingenieurs die past bij de Zeeuwse traditie.

Vogelvlucht perspectief

1. ruimte voor energieproductie

2. ruimte voor visserij, kweek en recreatie

3. ruimte voor dynamische natuur en natte teelt

4. ruimte voor tijdelijk polderlandschap en zilte teelt

5. ruimte voor een veilige zeekering als recreatief en productief landschap

een beschermend landschap

een dynamisch landschap

een beleefbaar landschap

een productief landschap

een natuurlijk landschap

een veilig landschap

een nieuw waterbouwkundig ecosysteem

The post Stroom Westerschelde appeared first on Bright.